• Βικτώρια Χαλκιά - Ντότσικα
    Βικτώρια Χαλκιά - Ντότσικα Συμβουλευτική ψυχολόγος - Διαπροσωπικη Ψυχοθεραπευτρια PhD Std, MSc BS.c

Από ποιους παράγοντες εξαρτάται και με ποιο τρόπο θα διαμορφώσουμε μια πιο θετική εικόνα του σώματος μας.

 

Τα τελευταία χρόνια οι έννοιες ωραιότητα και ελκυστικότητα είναι στενά συνυφασμένες με την καλλιγραμμία και την άψογη  εξωτερική εικόνα, σε βαθμό που η προσωπική αξία και η κατανόηση της ταυτότητας του εαυτού μας   να επηρεάζεται  εντυπωσιακά από αυτήν. Τα σύγχρονα πρότυπα  κάλλους και ιδανικού βάρους, διαφοροποιούνται  ριζικά, σε σχέση με  τα αληθινά γυναικεία και αντρικά σώματα, γεγονός που οδηγεί αρκετούς στο να βιώνουν αρνητικές πεποιθήσεις για την εξωτερική εικόνα, έντονη  δυσαρέσκεια και έλλειψη αισθήματος ικανοποίησης και επάρκειας   για τον εαυτό τους. Οι αντιλήψεις μας για το σώμα και αυτό που αντικρίζουμε στον καθρέφτη, έχει αντίκτυπο στις σκέψεις, τα συναισθήματα, τις συμπεριφορές, την ψυχική υγεία και την ψυχοκοινωνική προσαρμογή του ατόμου. Η αυτοεκτίμηση σχετίζεται με την εξωτερική εμφάνιση και το σώμα, σε ποσοστό μέχρι και 33%. Η εικόνα  του σώματος   συνδέεται  με το πώς συνειδητοποιούμαι  τον εαυτό μας, ενώ η αυτοεκτίμηση αναφέρεται στο πώς νιώθουμε για αυτόν.

 

Η προσωπική αντίληψη για οποιαδήποτε πτυχή της σωματικής μας κατάστασης σχηματίζεται βαθμιαία από τα πρώιμα στάδια ανάπτυξης και διαμορφώνεται από παρελθοντικές και παροντικές επιρροές.

 

Στις επιδράσεις του παρελθόντος συγκαταλέγονται:

• Εδραίωση πεποιθήσεων, γνωσιών  και συναισθημάτων, που αφορούν στα θέματα εξωτερικής εμφάνισης και αντίληψης  του εαυτού(δημιουργία θετικών ή αρνητικών αναπαραστάσεων).

• Tα φυσικά γνωρίσματα του ατόμου (σωματική διάπλαση, ύψος, βάρος, ιδιαίτερα χαρακτηριστικά).

• Το πώς η κάθε κοινωνία-πολισμός  ορίζει τις έννοιες ομορφιά, ελκυστικότητα και ιδανικό γυναικείο και αντρικό πρότυπο.


• Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας (αυτοπεποίθηση-αυτοεκτίμηση, αίσθημα ικανοποίησης και πληρότητας,  εξωστρεφή/εσωστρεφή συμπεριφορά).


• Οι διαπροσωπικές  αλληλεπιδράσεις (οικογένεια, σχολικό και κοινωνικό περιβάλλον).


Επιρροές στο παρόν περιλαμβάνουν:

• Τις εμπειρίες, τα βιώματα  και την πληροφόρηση  που λαμβάνει το άτομο στην καθημερινότητα σχετικά με την υπερεκτιμημένη πλέον αξία της ομορφιάς και της αγγελόπλαστης σιλουέτας.


Συνήθεις ανακριβείς -αυτόματες σκέψεις που υπονομεύουν την εικόνα του εαυτού σας  και την αυτοεκτίμηση σας:

• Γνωστική στρέβλωση: «Όλα ή τίποτα» αξιολογώντας μια κατάσταση, είτε ως απόλυτα κακή  είτε ως απόλυτα καλή (άσπρο ή μαύρο).

• Βιαστικά συμπεράσματα: Βεβιασμένες σκέψεις και πεποιθήσεις που δεν στηρίζονται σε επαρκή γεγονότα και λειτουργούν σαν αυτό-εκπληρούμενες προφητείες (η συμπεριφορά  που εξαρτάται από λαθεμένες πεποιθήσεις, προκαλεί  αρνητικές αντιδράσεις, με αποτέλεσμα να  επιβεβαιώνεται το αναμενόμενο σενάριο).

• Καταστροφολογία: Έμφαση στα αρνητικά σημεία   του σώματος. Πιθανόν να διαθέτετε έναν κατάλογο με θετικά χαρακτηριστικά, παρόλα αυτά αδιαφορείτε συστηματικά, εξαιτίας του ότι εστιάζεται υπερβολικά σε ένα ελάττωμα (απόρριψη-υποτίμηση των θετικών-τροφοδότηση του φαύλου κύκλου).


• «Τα πρέπει» : Μη ρεαλιστικές απαιτήσεις που θέτετε στον εαυτό σας προκειμένου να αισθανθείτε σημαντικοί/ες. Όταν οι προσδοκίες δεν εκπληρωθούν ενοχοποιείστε, η αυτοεκτίμηση μειώνεται και κάθε άλλο από ευτυχισμένη-ος  νιώθετε.


• Γενίκευση αρνητικών συναισθημάτων: Ανισόμετρη δυσφορία σε σχέση με την εμπειρία( το γεγονός ότι έχω τέσσερα κιλά παραπάνω δεν με κάνει κακό ή ασήμαντο άνθρωπο).Παράλογοι ή υπερβολικοί συλλογισμοί “υπονομεύουν ”  επιπλέον πτυχές της καθημερινότητας (εσωστρέφεια, μείωση κοινωνικών επαφών  εξαιτίας μιας ατέλειας στο σώμα). 


• Λανθασμένη τοποθέτηση του φταιξίματος: Όλα εκλαμβάνονται   σε προσωπικό επίπεδο, ασκείται  κριτική στον εαυτό σας  και αναστατώνεστε  συνδέοντας παράλογα τα γεγονότα με την εμφάνισή(διαφεύγουν πληροφορίες που πιθανόν σαν βοηθούν να ερμηνεύεται αντικειμενικά όσα βιώνετε) (πχ μια παρέα απέναντί σας γελά κι εσείς νιώθετε ότι είστε η αιτία).  

 

 

Συμβουλευτικές Παρεμβάσεις:

- Οι αντιλήψεις του ατόμου για τον εαυτό του, το περιβάλλον, τα συμβάντα της ζωής, είναι απόρροια της διαδικασίας της μάθησης, εξ ‘ου και  θεωρείται εφικτή η παρέμβαση στον τρόπο που κανείς σκέφτεται και δομεί γνωστικά τον εσωτερικό του κόσμο. Η συνειδητοποίηση των βαθειά ριζωμένων αντιλήψεων  που σχετίζονται με μη λειτουργικές ενέργειες, ενθαρρύνουν εναλλακτικούς λογικούς συλλογισμούς και επιθυμητές αλλαγές, αντικαθιστώντας παλιές συνήθειες και συμπεριφορές.

- Κάνετε αυτοπαρατήρηση και αναρωτηθείτε τους λόγους που καταφεύγετε συνήθως  στο φαγητό. Τις περισσότερες στιγμές τρώτε επειδή πεινάτε ή μήπως από ανία, άγχος ή στενοχώρια; Αναζητήστε τα πραγματικά αίτια της αγωνία σας και αντιμετωπίστε τις συναισθηματικές δυσκολίες με μόνιμες και  αποδοτικές λύσεις. Συντάξτε έναν κατάλογο σχετικά με το: Που βρίσκεστε όταν τρώτε-ποιες ώρες- Περιγράψτε την κατάσταση που επικρατεί γύρω σας - Τι αισθάνεστε την συγκεκριμένη στιγμή - Με ποιους εναλλακτικούς τρόπους  μπορείτε να αντιμετωπίσετε τα αρνητικά συναισθήματα - Δράση.


- Σε αρκετές περιπτώσεις το φαγητό έρχεται να καλύψει συναισθηματικά ελλείμματα (ότι με αγαπούν, με αποδέχονται), δίνοντας την αίσθηση της προσωρινής πληρότητας. Η τροφή έρχεται να καλύψει την “κενή  θέση”, μετατρέπεται σε υποκατάστατο στήριξης ενώ παράλληλα καταστέλλει την αυτό-εκτίμηση του ατόμου το οποίο παίρνει βάρος.


- Δημιουργείστε μια λίστα με τα θετικά σας χαρακτηριστικά, ζητήστε από την/τον καλύτερό φίλο να κάνει το ίδιο για εσάς. Τι είδους  αυτόματες σκέψεις κάνετε και πως νιώθετε για αυτές;


- Επικεντρωθείτε στα δυνατά σημεία. Αναδείξτε τα στοιχεία που σας κάνουν να αισθάνεστε περήφανες-οι, αξιοποιείστε υπέρ σας δεξιότητες, γνώσεις και ταλέντα αναδεικνύοντας την μοναδικότητά σας.


- Επιτρέψτε την οικειότητα στις σχέσεις σας και αντλήστε ικανοποίηση και θετικά συναισθήματα  ανεξάρτητα από το σχήμα ή το μέγεθος του σώματος σας.


- Δημιουργείστε υποστηρικτικό κλίμα  σε περίπτωση που αποφασίσετε να αλλάξετε διατροφικές συνήθειες, ώστε να ενισχύσετε την συντροφικότητα και την διάθεσή σας.


- Πρόσφατες μελέτες αποδεικνύουν περίτρανα πως   το πολυδιάστατο ζήτημα της απώλειας βάρους   αποτελεί αναμφίβολα, προσπάθεια  μιας  ομαδικής και πολύπλευρης  εργασίας  διατροφολόγων, ειδικών ψυχικής υγείας και γιατρών(πχ συν-νοσηρότητα-κατάθλιψη). Σε μια  μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Αmerican Journal of Clinical Νutrition» (Μάιος 2008), διαπιστώθηκε ότι ύστερα από 10 εβδομάδες ψυχολογικής παρέμβασης, υπέρβαροι και παχύσαρκοι έφηβοι βελτίωσαν τη σωματική εικόνα τους αλλάζοντας διατροφική συμπεριφορά, κυρίως ως προς την υπερβολική κατανάλωση αναψυκτικών.


- Συντάξτε έναν κατάλογο με όσα αποφεύγετε συστηματικά, όσο διάστημα διατηρείται πολλά κιλά και  δημιουργείστε κίνητρα για δράση προκειμένου να τα πραγματοποιήσετε(πχ όταν χάσω βάρος θα κάνω διακοπές στο αγαπημένο μου νησί, θα ψωνίσω το παντελόνι που πάντα ήθελα κτλ).


- Αναζητήστε εναλλακτικά ενδιαφέροντα και δραστηριότητες-ζητήστε βοήθεια και υποστήριξη από ειδικούς-Βάλτε την άσκηση στην ζωή σας.


- Αποφύγετε να επενδύεται υπερβολικά στην εξωτερική εμφάνιση.



Άνθρωποι που αξιολογούν αρνητικά τον εαυτό τους τείνουν να εμφανίζουν έντονο στρες, απαισιοδοξία για το μέλλον και  βεβαιότητα  αποτυχίας. Η μειωμένη αυτοεκτίμηση ενισχύει την  ηττοπάθεια που σταδιακά παγιώνεται και αποπροσανατολίζει  το άτομο από τις σημαντικές προκλήσεις. Η καλή γνώση του εαυτού δεν συνεπάγεται μια εξιδανικευμένη προσωπικότητα, που γίνεται αποδεκτή “υπό όρους” και με βάση τις επιταγές της κοινωνίας και των άλλων. Χτίζεται σταδιακά, με βάση την λογική ότι αναγνωρίζουμε και εκτιμάμε τις θετικές πλευρές και αποδεχόμαστε ή βελτιώνουμε τα τρωτά μας σημεία. 

 

 

«Εκτός από διαταραχές που έχουν βιολογικό υπόβαθρο, δεν μπορώ να σκεφτώ καμία ψυχολογική διαταραχή που να μην οφείλεται -έστω εν μέρει- στο πρόβλη¬μα της χαμηλής αυτοεκτίμησης» Nathaniel  Branden.

 

Βικτωρία Χαλκιά-Ντότσικα
Διαπροσωπική Ψυχοθεραπεύτρια - Σύμβουλος Ψυχολογίας - Εκπαιδεύτρια Σχολών Γονέων
(BS.c in Psychology-MSc Ιn Clinical Psychology - Πανεπιστήμιο της Ουαλίας, UK)

  

Εκδήλωση συναισθηματικών-ψυχικών και σωματικών διαταραχών στα άτομα που δέχονται ψυχολογικό εκφοβισμό αλλά και στο οικογενειακό τους  περιβάλλον(Παθολογικό άγχος, κρίσεις πανικού, διπολική διαταραχή, κατάθλιψη διάθεση, ημικρανίες, καρδιαγγειακά, διαταραχές ύπνου, δερματίτιδες, γαστρεντερικές ενοχλήσεις, μυοσκελετικές επιπλοκές, αποτελούν κάποιες μόνο  από τις αναφερόμενες, σε σχετικές έρευνες, συνέπειες της αδικαιολόγητης και διαρκής ηθικής παρενόχλησης).  Όταν ο ψυχολογικός εκφοβισμός στην εργασία συνδυάζεται   με επιπρόσθετα οικογενειακά προβλήματα (διπλό Mobbing), ενδέχεται να οδηγήσει σε αυτοκτονικές ενέργειες.

Άρνηση εργασίας

Παραίτηση και χρόνια απόσυρση από επαγγελματικές δραστηριότητες, αίσθημα ανημποριάς και ματαίωσης (μακροχρόνιες αναρρωτικές άδειες-πρόωρη συνταξιοδότηση).

Σύνδρομο “Burn-out” – Παθολογία σε επαγγελματικό επίπεδο που χαρακτηρίζεται από απότομο και διάχυτο  “ξόδεμα” αποθεμάτων  ψυχικής και σωματικής ενέργειας που οδηγεί σε επαγγελματική εξάντληση και πτώση των αποδόσεων.

Ευερεθιστότητα, φοβικές συμπεριφορές, αδυναμία συγκέντρωσης, επιθετικές-ανταποδοτικές αντιδράσεις και μειωμένη ανοχή στα συμπτώματα στρες.

Μείωση παραγωγικότητας

Αυξημένη ανάγκη παρατεταμένης φαρμακευτικής και ψυχοθεραπευτικής υποστήριξης.

Λεπτές ισορροπίες, όρια και χειρισμοί, για έναν αυτόνομο και αρμονικό τρόπο συμβίωσης.

 

Ομολογουμένως, ένα  σύνηθες και διαχρονικό πρόβλημα των νέων ζευγαριών παγκοσμίως, θεωρείται  η σχέση  με την πατρική τους οικογένεια και τα πεθερικά. Ιδιαίτερα, οι ισχυροί  οικογενειακοί δεσμοί της Ελληνικής κοινωνίας, τα πρότυπα διαπαιδαγώγησης και η υπερπροστατευτική, σε αρκετές περιπτώσεις, συμπεριφορά των στενών συγγενών του ζευγαριού, ενεργοποιούν εντάσεις και διαπληκτισμούς που  “δηλητηριάζουν” και  αποπροσανατολίζουν την θετική επικοινωνία των δυο συζύγων. 

Η αγάπη, η αρμονία, ο σεβασμός και  η στήριξη μεταξύ όλων των μελών μιας οικογένειας, θεωρείται αποδεκτή και επιθυμητή, ακόμα και όταν κάποιος-α  αποφασίζει να δημιουργήσει την δική του οικογένεια. Το πρόβλημα παρόλα αυτά, εμφανίζεται  για κάποιους στην πορεία, όταν οι ρόλοι συγχέονται,  τα όρια απουσιάζουν και οι ισορροπίες, λόγω έντονων προστριβών, χάνονται.  Πλήθος αιτιών πυροδοτούν οικογενειακά θέματα και αρκετές  φορές δρουν συνδυαστικά εναντίον της σχέσης του ζευγαριού. Το ζήτημα βρίσκεται σε μεγαλύτερη έξαρση τα τελευταία χρόνια, εξαιτίας της ανεργίας και των έκτακτων αναγκών, που οδήγησαν τα ζευγάρια πίσω στην πατρική εστία.

 

Αίτια εμφάνισης του φαινομένου:

• Το άτομο διαμορφώνοντας την δική του συντροφική-συζυγική σχέση, φέρνει συνειδητά και μη μέσα σε αυτήν, τις αντιλήψεις, τις πεποιθήσεις, τις αξίες, τις συνήθειες και την φιλοσοφία του, για το τι σημαίνει οικογένεια και διαπροσωπικές επαφές μέσα σε αυτήν. Όταν η απόσταση, σε βασικές αρχές των δύο ατόμων, μεγαλώνει και η ικανότητα τους να "μετακινηθούν" μέχρι ένα βαθμό και να διαφοροποιηθούν, είναι ανύπαρκτη, η προοπτική δημιουργίας κοινών κανόνων, ικανοποιητικής επικοινωνίας και διαμόρφωση ταυτότητας της σχέσης, θεωρείται μάλλον ουτοπία.

• Απουσία συναισθηματικής ωριμότητας και διατήρηση της
ψυχολογικής εξάρτησης από τους γονείς (έλλειψη αυτονόμησης). Οι ψυχολογικές ανάγκες που πηγάζουν από την πατρική οικογένεια, μπαίνουν συχνά σε προτεραιότητα στην ζωή του ζευγαριού.

• Τα λεγόμενα διπλά μηνύματα του ζευγαριού προς τους γονείς (πεθερικά). Μεταδίδονται όταν το ζευγάρι ζητά επανειλημμένως από τα πεθερικά να προσφέρουν ενίσχυση, είτε αναθέτοντας την ανατροφή των παιδιών, είτε απαιτώντας οικονομική εξασφάλιση, είτε γυρεύοντας κάποιου είδους συστηματικής βοήθειας από εκείνους στις οικιακές καθημερινές δραστηριότητες. Την ίδια στιγμή όμως, με έκδηλο ή έμμεσο τρόπο τους δίνουν την αίσθηση ότι είναι παρεμβατικοί και ανεπιθύμητοι στον χώρο, με αποτέλεσμα να δημιουργείτε σύγχυση.

• Αδυναμία των συζύγων να θέτουν ξεκάθαρα και ειλικρινή όρια στην ανεπιθύμητη και παρεμβατική συμπεριφορά τρίτων, να "διατυπώνουν" με διακριτικότητα τις ανάγκες και τις κοινές τους επιθυμίες. Αποφεύγουν συστηματικά να ορίζουν ευδιάκριτα και ευθέως τους ρόλους που καθένας κατέχει, από φόβο μήπως απορριφθούν από τους γονείς.


• Έλλειψη κοινής γραμμής αντίδρασης του ζευγαριού. Οι θέσεις και οι αποφάσεις των συζύγων σε συγκεκριμένα ζητήματα που αφορούν την κοινή τους καθημερινότητα, τα παιδιά, τις δραστηριότητες του σπιτιού, δυστυχώς δεν αποσαφηνίζονται εξ αρχής προς τους γονείς τους, προτού τα προβλήματα εμφανιστούν, με αποτέλεσμα να αναπτύσσονται δυσαρέσκειες και αρνητικά σχόλια που τροφοδοτούν τις σχέσεις με εριστικότητα και ένταση.


• Ανταγωνιστική και παρεμβατική διάθεση από την πλευρά των γονέων του/της συζύγου. Στην προσπάθεια τους να αναγνωριστεί και να διατηρηθεί η πατρική-μητρική τους κυριαρχία, "δυσχεράνουν" το έργο του ζευγαριού που επίσης διεκδικεί μια ηγετική θέση στην οικογένεια και το σπίτι του.

• Αίσθημα ανασφάλειας και φόβος διακοπής της εξιδανικευμένης σχέσης γονέων-παιδιών, μετά την σύσταση της νέας οικογένειας. Το νέο μέλος αντιμετωπίζεται ψυχολογικά πολλές φορές, ως o "εισβολέας" που θα " εκτοπίσει" μακριά τους γονείς. Ο πατέρας και συνηθέστερα η μητέρα του γιού ή της κόρης, μεταχειρίζονται διάφορες τεχνικές, προκειμένου να διαπιστώσουν αν όντως επιβεβαιώνεται το "σενάριο", τραβώντας το ενδιαφέρον .

• Συχνά οι γονείς(πεθερικά), δεν είναι σε θέση να αποδεχτούν το γεγονός ότι έχουν πλέον μια ανεξάρτητη ζωή από τα παιδιά τους και ότι εξακολουθούν να είναι σημαντικοί και καλοί γονείς, ακόμα και όταν παύουν να τα φροντίζουν.

• Η ανάμειξη τους σε διαφωνίες ή ενέργειες του ζευγαριού, προκαλεί ενοχικά αισθήματα, μπλοκάρει την αποφασιστικότητα του ανδρόγυνου να αλληλεπιδρά εποικοδομητικά και να "συμμαχούν" ώριμα για την επίλυση οποιουδήποτε θέματος. Υποτιμητικά σχόλια και διαπιστώσεις γονέων προς τον γιό/κόρη, του τύπου, « είχα δίκιο που πίστευα πως δεν σου ταιριάζει τελικά αυτός ο άνθρωπος», επηρεάζουν αρνητικά τα συναισθήματα και την αυτοπεποίθηση των συντρόφων, οι οποίοι αποθαρρύνονται και παρασύρονται άσκοπα σε συζητήσεις που δεν οδηγούν πουθενά.

Για κάποια ζευγάρια, η επικοινωνία με τους γονείς δεν αποτελεί πρόβλημα και εμπόδιο στην οικογενειακή ευημερία. Τι συμβαίνει όμως  όταν το επικριτικό  και επεμβατικό στυλ των γονιών του ζευγαριού λογίζεται  το νούμερο ένα στρεσογόνο γεγονός στην καθημερινότητα του. Μέσα από  πολυετείς έρευνες της διακεκριμένης Γιατρού-Ψυχολόγου Τέρη Άπτερ, βρέθηκε πως  ένα ποσοστό 60% των παντρεμένων γυναικών αισθάνονται καταπίεση και έντονο στρες από τα πεθερικά, ακόμα και μετά από πολλά χρόνια γάμου. Το δίδυμο  πεθερά-νύφη, είναι μια σχέση “μολότοφ”, όπως η ίδια αναφέρει στο βιβλίο της «What do you want from me»και επισημαίνει ότι όλα  δύναται να εξελιχθούν ομαλά,  αν χειριστεί κανείς  την κατάσταση  με αυτοπεποίθηση και  διαπραγματευτική πρόθεση.

 

Βήματα παροχής βοήθειας:

- Ορίστε εξαρχής τα όρια σας, αναφερθείτε ευθέως σε όσα επιθυμείτε και κυρίως σε αυτά που σας προκαλούν ενόχληση. Δώστε λίγο χρόνο έως ότου γίνουν γνωστοί οι κανόνες, οι επιλογές και φυσικά οι ανοχές σας.

- Επιλέξτε, αν και όσο είναι εφικτό, ένα σπίτι που να απέχει χιλιομετρικά από το δικό τους.


- Προσπαθείτε να είστε ανεξάρτητοι και να στηρίζεστε όσο το δυνατόν περισσότερο στις δικές σας δυνάμεις.


- Διαβεβαιώστε τους γονείς ότι ζείτε αρμονικά με τον σύντροφό σας, αλλά όχι σε βάρος της μεταξύ τους σχέσης.


- Διατηρείστε με τον/την σύζυγο μια κοινή γραμμή ανταπόκρισης.


- Μην μπαίνετε στην διαδικασία να ενισχύεται τον ανταγωνισμό σε ατομικό επίπεδο και το αρνητικό κλίμα ανάμεσα σας (διακοπή φαύλου κύκλου). Ο πιο συνειδητοποιημένος στην σχέση αυτή, είναι εκείνος που γνωρίζει τι πραγματικά θέλει, πως θα το πετύχει και με ποιο τρόπο θα διαχωρίσει την θέση του.


- Αποφύγετε να ανταποκριθείτε στην κριτική που δέχεστε, με επίθεση και θυμό. Είναι προτιμότερο να κρατήσετε μια αποστασιοποιημένη στάση, χρησιμοποιώντας ευγενική γλώσσα και όχι πολλούς συναισθηματισμούς. Απαντήστε, αποφεύγοντας τον Β΄ ενικό στον διάλογο, αντικαθιστώντας τον με μια δήλωση, « προτιμώ τους ανθρώπους που είναι υποστηρικτικοί και αποδέχονται τις επιλογές μου, με κάνουν να αισθάνομαι οικεία».


- Η απόφασή σας να μην συμμετέχετε στις επικρίσεις και τα σχόλια που διατυπώνονται, τους αποθαρρύνει και τους στερεί το κίνητρο για περαιτέρω διάλογο.
- Μην επιτρέπετε να παρεμβαίνουν ασκώντας σας ψυχολογικό εκβιασμό.


- Προφυλάξτε τα προσωπικά σας ζητήματα και την ιδιωτική σας ζωή, αν πιστεύετε ότι ακόμα και από πραγματικό ενδιαφέρον, είναι έτοιμοι να σας να νουθετήσουν ασκώντας πιέσεις.


- Με αυτοπεποίθηση και σιγουριά για τον εαυτό σας, καθορίστε ξεκάθαρα τους ρόλους σας μέσα στην οικογένεια. Ακόμα και στις περιπτώσεις που οι γονείς είναι απαραίτητοι και βοηθητικοί στον ζωτικό χώρο του ζευγαριού, καλό είναι να τηρείται πάντα το μέτρο και η ισορροπία. Το γεγονός ότι η γιαγιά αναλαμβάνει την φύλαξη των παιδιών της οικογένειας, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οφείλει να επιμελείται τα πάντα για εικοσι τέσσερις ώρες το εικοσιτετράωρο ή να αντικαθιστά τους γονείς σε βασικές δραστηριότητες.


- Αφιερώστε τους χρόνο και αντιμετωπίστε θετικά και καλοπροαίρετα την πρόθεσή τους να διεκδικούν την προσοχή σας. Διαβεβαιώστε τους ότι θα είστε πάντα δίπλα τους σε δύσκολες στιγμές και ότι παρόλο που οι ρόλοι άλλαξαν ριζικά, τα αισθήματα σας για εκείνους, παραμένουν ίδια.


- Σεβαστείτε τις δικές τους ανάγκες και το γεγονός ότι δεν είναι αυτονόητο να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις. Αποδεχτείτε από κοινού την πραγματικότητα, ότι δηλαδή δεν είναι πάντα εφικτό να λέτε ή να ακούτε αντίστοιχα, σε όλα «Ναι».

 

Το ζήτημα της ομαλής συνύπαρξης ζευγαριού-γονέων μπορεί πράγματι να επιλυθεί, αν και εφόσον το ζευγάρι έχει αποφασίσει  από την αρχή τι είδους βοήθεια χρειάζεται  και σε ποιο βαθμό  επιτρέπει την επέμβαση των συγγενών. Σε όλες τις διαπροσωπικές επαφές, έτσι και στην συγκεκριμένη, οι άνθρωποι που αλληλεπιδρούν, οφείλουν να γνωρίζουν αλλά και να σέβονται την προσωπική  βούληση, τα όρια και τις συνειδητές  επιλογές του περιβάλλοντος. Εξάλλου, η αυτονομία και η ανεξαρτητοποίηση του ζευγαριού είναι δείγμα ώριμης σκέψης και ανατροφής  και όχι απόρριψη των πατρικών προτύπων. Η έλλειψη σεβασμού και ξεκάθαρων ρόλων φθείρουν σταδιακά την ποιότητα των σχέσεων και όχι  τα όρια που “ξεβολεύουν” προσωρινά συνήθειες και μαθημένες  συμπεριφορές.

 

Βικτωρία Χαλκιά-Ντότσικα
Διαπροσωπική Ψυχοθεραπεύτρια - Σύμβουλος Ψυχολογίας - Εκπαιδεύτρια Σχολών Γονέων
(BS.c in Psychology-MSc Ιn Clinical Psychology - Πανεπιστήμιο της Ουαλίας, UK)

  

Εκδήλωση συναισθηματικών-ψυχικών και σωματικών διαταραχών στα άτομα που δέχονται ψυχολογικό εκφοβισμό αλλά και στο οικογενειακό τους  περιβάλλον(Παθολογικό άγχος, κρίσεις πανικού, διπολική διαταραχή, κατάθλιψη διάθεση, ημικρανίες, καρδιαγγειακά, διαταραχές ύπνου, δερματίτιδες, γαστρεντερικές ενοχλήσεις, μυοσκελετικές επιπλοκές, αποτελούν κάποιες μόνο  από τις αναφερόμενες, σε σχετικές έρευνες, συνέπειες της αδικαιολόγητης και διαρκής ηθικής παρενόχλησης).  Όταν ο ψυχολογικός εκφοβισμός στην εργασία συνδυάζεται   με επιπρόσθετα οικογενειακά προβλήματα (διπλό Mobbing), ενδέχεται να οδηγήσει σε αυτοκτονικές ενέργειες.

Άρνηση εργασίας

Παραίτηση και χρόνια απόσυρση από επαγγελματικές δραστηριότητες, αίσθημα ανημποριάς και ματαίωσης (μακροχρόνιες αναρρωτικές άδειες-πρόωρη συνταξιοδότηση).

Σύνδρομο “Burn-out” – Παθολογία σε επαγγελματικό επίπεδο που χαρακτηρίζεται από απότομο και διάχυτο  “ξόδεμα” αποθεμάτων  ψυχικής και σωματικής ενέργειας που οδηγεί σε επαγγελματική εξάντληση και πτώση των αποδόσεων.

Ευερεθιστότητα, φοβικές συμπεριφορές, αδυναμία συγκέντρωσης, επιθετικές-ανταποδοτικές αντιδράσεις και μειωμένη ανοχή στα συμπτώματα στρες.

Μείωση παραγωγικότητας

Αυξημένη ανάγκη παρατεταμένης φαρμακευτικής και ψυχοθεραπευτικής υποστήριξης.

Εργασιακός εκφοβισμός(Mobbing) -Μέρος  Β’

 

Κοινωνία  ορίζεται, ως ένα οργανωμένο  και πολυσύνθετο σύστημα  που διαμορφώνεται μέσα από κοινωνικά σύνολα, θεσμούς, δομές, κοινά χαρακτηριστικά και συμπεριφορές αλληλεπίδρασης, με απώτερο στόχο την ικανοποίηση των ανθρώπινων προσδοκιών και το μοίρασμα  ενός κοινού πολιτισμού.

Η συμμετοχή σε διαφορετικές  κοινωνικές δραστηριότητες και καταστάσεις καθώς  και η συμπεριφορά που υιοθετείται μέσα στα πλαίσια των ανθρώπινων επαφών, εδραιώνουν  μια σύνθετη κοινωνική ταυτότητα, γνωστή και ως “ρόλος”. Θεωρείται η συμπεριφορά, που ένα άτομο υιοθετεί μέσα από  “θέσεις”  που αναλαμβάνει, πηγάζει από  υποχρεώσεις και ανάγκες  και  καθορίζεται από κοινωνικά αναγνωρισμένα πρότυπα και κανόνες. Ο Τάλκοτ  Πάρσονς όρισε   την έννοια “κοινωνικός ρόλος” , αναφέροντας πως, όσες είναι οι διαπροσωπικές σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων, τόσοι αντίστοιχα θεωρούνται  και οι ρόλοι.

Στην καθημερινή ζωή, όλο και πιο συχνά, ερχόμαστε αντιμέτωποι με το περίπλοκο σχήμα-δίδυμο, θύμα-θύτης. Πρόκειται για μια σχέση ψυχολογικής συνεξάρτησης που “ακροβατεί” μεταξύ των αισθημάτων υποταγής-ανημποριάς και της κυριαρχίας-εξουσιαστικής δύναμης. Οι ρόλοι θύμα-θύτης είναι συμπληρωματικοί και αλληλεξαρτώμενοι. “Απονέμονται” στις διαπροσωπικές επαφές των ανθρώπων, με βάση τα προσωπικά βιώματα και το σενάριο ζωής που εκπροσωπεί ο κάθε ένας, καθώς και την σύμφωνη συναίνεση αμφότερων.  

Τόσο ο θύτης όσο και το θύμα, παρά τις εκ διαμέτρου αντίθετες ψυχολογικές θέσεις, μοιράζονται ένα κοινό γνώρισμα. Την αδυναμία να αναγνωρίσουν και να διαχειριστούν αποτελεσματικά, βαθύτερα αισθήματα φόβου, επιθετικότητας, ανασφάλειας, χαμηλής αυτοεκτίμησης καθώς και την έλλειψη εσωτερικών και εξωτερικών ορίων

Συγκεκριμένα, κάποια από τα γνωρίσματα του θύτη θεωρούνται, η επιθετικότητα, η αυταρχική  διάθεση, η έλλειψη εν-συναίσθησης, η ανάγκη για άσκηση ελέγχου, ελλείμματα ως προς την διεξαγωγή  θετικής επικοινωνίας, εριστική-μειωτική συμπεριφορά προς άλλους και   χαμηλή αυτοεκτίμηση ( παρότι δίνεται  η αίσθηση ισχυρής αυτό-εικόνας). Συνήθως, οι ίδιοι οι θύτες, υπήρξαν θύματα αυταρχικής συμπεριφοράς και δυσλειτουργικών μηχανισμών αλληλεπίδρασης στα πλαίσια μιας προηγούμενης καταλυτικής σχέσης.


Στον ρόλο του θύματος αναγνωρίζονται χαρακτηριστικά,  όπως η έντονη εσωστρέφεια, η έλλειψη διεκδικητικότητας, η χαμηλή αυτό-εκτίμηση- αυτοπεποίθηση, η αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης συμπτωμάτων άγχους, ενοχικές αντιλήψεις, ανεκτικότητα, αδυναμία επικοινωνίας και διαχείρισης αρνητικών συναισθημάτων και σκέψεων. Πολλές φορές ταυτίζονται ασυνείδητα, τόσο έντονα με τα χαρακτηριστικά  του θύτη, σε σημείο να χάνουν την επαφή με τον εαυτό τους και τα  εσωτερικά τους συναισθήματα και να γίνονται εύκολα “προσβάσιμοι” και διακριτοί στόχοι των θυτών. Τα άτομα στην θέση του θύματος έχουν πλήρως “νομιμοποιήσει” την “ανεπάρκεια”  να ασκούν δυναμικά  τον έλεγχο στην ζωή τους καθώς και να θέτουν εξωτερικά όρια στην κακοποιητική συμπεριφορά τρίτων.

 

 

Εργασιακός εκφοβισμός ή αλλιώς Mobbing (Konrad Lorenz)

Ο συστηματικός ψυχολογικός εκφοβισμός που άμεσα ή έμμεσα ασκείται στα πλαίσια των διαπροσωπικών επαφών στον εργασιακό χώρο, από ανώτερα  ιεραρχικά  άτομα ή συναδέρφους, ορίζεται ως σύνδρομο Mobbing, έχει λάβει τεράστιες διαστάσεις τα τελευταία χρόνια και αποτελεί αντικείμενο ερευνών από την διεθνή επιστημονική κοινότητα (Δρίβας, 2000)..

 

Εκδηλώνεται ως εξής:

 (Κάθετο/οριζόντιο Mobbing και με βάση  το  χρονικό διάστημα & την συχνότητα)  


•    Συνεχής Επιθετική ή εχθρική στάση-Ηθική  παρενόχληση.
•    Στρατηγικές περιθωριοποίησης, αποβολής  και απομόνωσης-δημιουργία συμμαχιών.
•    Διαρκείς υβριστικές συμπεριφορές, ταπεινωτικές εκφράσεις, προσβολή τηςπροσωπικής αξίας του ατόμου.
•    Εκφοβισμός και παραβίαση της σωματικής ή ψυχικής υπόστασης του συναδέρφου με απώτερο  στόχο την σταδιακή αποχώρηση από την εργασιακή θέση(εγκατάλειψη θέσης).
•    Επικριτική-παρεμβατική στάση  και ανάπτυξη ταπεινωτικού-αρνητικού   εργασιακού κλίματος-Διατάραξη ισορροπίας.
•    Επανειλημμένη παρεμπόδιση της εκτέλεσης της εργασίας  που αποσκοπεί στην “εξάλειψη” των ανταγωνιστών συναδέρφων.
•    Δόλιες ενέργειες.
•    Υποτιμητικές ενέργειες που πλήττουν την κοινωνική και επαγγελματική εικόνα του εργαζομένου (γελοιοποίηση-χλευασμός).
•    Απαξίωση,δημιουργία ανυπόστατων φημών-υπονοούμενων.
•    Οργάνωση των εργασιακών απαιτήσεων  με εσκεμμένα κακοπροαίρετη πρόθεση, ώστε να πυροδοτούνται συναισθήματα έντονου άγχους, πίεσης και ανασφάλειας στον συνάδερφο “θύμα”.
•    Αυξημένος φόρτος εργασίας.
•    Άνιση μεταχείριση των υπαλλήλων.
•    Περιορισμένη δυνατότητα έκφρασης απόψεων σε ανώτερους. 

•    Μειωμένη πιθανότητα-ελευθερία  ανάληψης πρωτοβουλιών σε επαγγελματικά ζητήματα. 

•    Περιορισμένη δυνατότητα έκφρασης απόψεων σε ανώτερους.  

•    Στέρηση επαγγελματικής ανάπτυξης και πληροφόρησης. 

•    Αποκλεισμός ευσυνείδητων, παραγωγικών και με ενθουσιασμό για την εργασία τους συναδέρφων.

 

Συνέπειες του φαινομένου:

•    Εκδήλωση συναισθηματικών-ψυχικών και σωματικών διαταραχών στα άτομα που δέχονται ψυχολογικό εκφοβισμό αλλά και στο οικογενειακό τους  περιβάλλον(Παθολογικό άγχος, κρίσεις πανικού, διπολική διαταραχή, κατάθλιψη διάθεση, ημικρανίες, καρδιαγγειακά, διαταραχές ύπνου, δερματίτιδες, γαστρεντερικές ενοχλήσεις, μυοσκελετικές επιπλοκές, αποτελούν κάποιες μόνο από τις αναφερόμενες, σε σχετικές έρευνες, συνέπειες της αδικαιολόγητης και διαρκής ηθικής παρενόχλησης).  Όταν ο ψυχολογικός εκφοβισμός στην εργασία συνδυάζεται   με επιπρόσθετα οικογενειακά προβλήματα (διπλό Mobbing), ενδέχεται να οδηγήσει σε αυτοκτονικές ενέργειες.
•    Άρνηση εργασίας
•    Παραίτηση και χρόνια απόσυρση από επαγγελματικές δραστηριότητες, αίσθημα ανημποριάς και ματαίωσης (μακροχρόνιες αναρρωτικές άδειες-πρόωρη συνταξιοδότηση).
•    Σύνδρομο “Burn-out” – Παθολογία σε επαγγελματικό επίπεδο που χαρακτηρίζεται από απότομο και διάχυτο  “ξόδεμα” αποθεμάτων  ψυχικής και σωματικής ενέργειας που οδηγεί σε επαγγελματική εξάντληση και πτώση των αποδόσεων.
•    Ευερεθιστότητα, φοβικές συμπεριφορές, αδυναμία συγκέντρωσης, επιθετικές-ανταποδοτικές αντιδράσεις και μειωμένη ανοχή στα συμπτώματα στρες.
•    Μείωση παραγωγικότητας
•    Αυξημένη ανάγκη παρατεταμένης φαρμακευτικής και ψυχοθεραπευτικής υποστήριξης.

 


Αντιμετώπιση:

•    Ενημέρωση, πρόληψη και ευαισθητοποίηση των εργαζομένων, ώστε να μην αναπτυχθούν και ενδυναμωθούν τέτοιου είδους συμπεριφορές, οι οποίες θεωρούνται συχνά δυσδιάκριτες.
•    Αναγνώριση του φαινομένου ηθικής παρενόχλησης και διαχωρισμός μεταξύ εποικοδομητικής κριτικής και φυσιολογικών συγκρούσεων (ξεκάθαροι ρόλοι-αρμοδιότητες-ανοιχτή επικοινωνία & στρατηγικές-κοινοί στόχοι- διάλογος),με την εργασιακή ψυχολογική παρενόχληση.
•    Γνωστοποίηση και έκθεση συστηματικών ηθικών παρενοχλήσεων και συγκεκριμένων περιστατικών.
•    Αναζήτηση συναδέρφων με υποστηρικτικό ρόλο και διάθεση στον επαγγελματικό χώρο. Οι παρατηρητές που φαινομένου μπορούν να δράσουν καταλυτικά προς τον συνάδερφο που βάλλεται.
•    Η ανοχή στην εργασιακή τρομοκρατία ενισχύει την ύπουλη επιθετικότητα και την ναρκισσιστική στάση του θύτη.
•    Διασφάλιση των δικαιωμάτων και της αξιοπρέπειας, από όλες τις βαθμίδες του εργασιακού περιβάλλοντος, ιεραρχικά ανώτερα στελέχη  και των ατόμων που εμπλέκονται.(εργοδότης-προϊστάμενος ).
•    Επιδίωξη εύρεσης εναλλακτικών  λύσεων, όπως αλλαγή τμήματος, μετάθεση. (διακοπή φαύλου κύκλου θύτης-θύμα)
•    Αναζήτηση εξειδικευμένων δομών ψυχολογικής στήριξης. Αυτογνωσία-αυτοβελτίωση
•    Δραστηριοποίηση των ανώτερων διοικητικών στελεχών. Λεπτομερής εξέταση, εκτίμηση των περιστατικών και ανάληψη της ευθύνης  για αντιμετώπιση του προβλήματος.
•    Θέσπιση εσωτερικών κανονισμών και ορίων.
•    Ενίσχυση ανοιχτού διαλόγου και επικοινωνίας.
•    Νομοθετική ρύθμιση για την θεμελίωση επαγγελματικών δικαιωμάτων.

 

Σε έρευνα που διεξήχθη το 2010 από το οικονομικό πανεπιστήμιο Αθηνών με θέμα τις μεθόδους  υπολογισμού  συχνότητας του εργασιακού εκφοβισμού, προέκυψαν τα εξής συμπεράσματα: Το 13,2% των συμμετεχόντων χαρακτηρίστηκαν  ευδιάκριτα ως  θύματα ψυχολογικής επαγγελματικής τρομοκρατίας. Το 47% έχει υποστεί επιθετικές συμπεριφορές αλλά με   ασθενέστερη  συχνότητα και ένταση και μόλις το 39,3%  ανέφερε  ότι δεν αποτελεί ποσοστό θυματοποίησης. Το φαινόμενο έχει υποτιμηθεί, παρά την αύξηση των ποσοστών επιθετικής συμπεριφοράς στην εργασία, ενώ η ανάδειξη του προβλήματος  κρίνεται  επιτακτική. Ο  εγκλωβισμός στις θέσεις θύμα-θύτης λειτουργεί σε βάρος όλων όσων ασυνείδητα και μη, εμπλέκονται  από φόβο σε αυτόν!


 

Βικτωρία Χαλκιά-Ντότσικα
Διαπροσωπική Ψυχοθεραπεύτρια - Σύμβουλος Ψυχολογίας - Εκπαιδεύτρια Σχολών Γονέων
(BS.c in Psychology-MSc Ιn Clinical Psychology - Πανεπιστήμιο της Ουαλίας, UK)

  

Εκδήλωση συναισθηματικών-ψυχικών και σωματικών διαταραχών στα άτομα που δέχονται ψυχολογικό εκφοβισμό αλλά και στο οικογενειακό τους  περιβάλλον(Παθολογικό άγχος, κρίσεις πανικού, διπολική διαταραχή ,κατάθλιψη διάθεση , ημικρανίες, καρδιαγγειακά, διαταραχές ύπνου, δερματίτιδες, γαστρεντερικές ενοχλήσεις, μυοσκελετικές επιπλοκές, αποτελούν κάποιες μόνο  από τις αναφερόμενες , σε σχετικές έρευνες, συνέπειες της αδικαιολόγητης και διαρκής ηθικής παρενόχλησης).  Όταν ο ψυχολογικός εκφοβισμός στην εργασία συνδυάζεται   με επιπρόσθετα οικογενειακά προβλήματα (διπλό Mobbing), ενδέχεται να οδηγήσει σε αυτοκτονικές ενέργειες.

Άρνηση εργασίας

Παραίτηση και χρόνια απόσυρση από επαγγελματικές δραστηριότητες, αίσθημα ανημποριάς και ματαίωσης (μακροχρόνιες αναρρωτικές άδειες-πρόωρη συνταξιοδότηση).

Σύνδρομο “Burn-out” – Παθολογία σε επαγγελματικό επίπεδο που χαρακτηρίζεται από απότομο και διάχυτο  “ξόδεμα” αποθεμάτων  ψυχικής και σωματικής ενέργειας που οδηγεί σε επαγγελματική εξάντληση και πτώση των αποδόσεων.

Ευερεθιστότητα, φοβικές συμπεριφορές, αδυναμία συγκέντρωσης, επιθετικές-ανταποδοτικές αντιδράσεις και μειωμένη ανοχή στα συμπτώματα στρες.

Μείωση παραγωγικότητας

Αυξημένη ανάγκη παρατεταμένης φαρμακευτικής και ψυχοθεραπευτικής υποστήριξης.

 

Το αίσθημα ικανοποίησης και ευχαρίστησης αποτελούν ένα από τα βασικότερα στοιχεία αυτοσυντήρησης και επιβίωσης του ανθρώπου.  Είναι  η κινητήριος δύναμη για προσωπική και κοινωνική εξέλιξη. Μέσα από την αναζήτηση της εργασίας, των διαπροσωπικών  επαφών, της ψυχαγωγίας, της γνώσης, της διατροφής, το άτομο αναζητά ανακούφιση και ηδονή, με απώτερο σκοπό την αντιμετώπιση των δυσκολιών καθώς και την επιδίωξη  συναισθηματικής, πνευματικής και σωματικής γαλήνης.  

Ο φυσιολογικός  κύκλος της  ζωής περιλαμβάνει περιόδους που χαρακτηρίζονται από ηρεμία και υψηλά  επίπεδα “αυτοϊκανοποίησης” . Ενίοτε,  οι περίοδοι αυτοί εναλλάσσονται, με χρονικά διαστήματα  όπου το άτομο παύει, για ορισμένους  πολύπλοκους,( συνειδητούς ,είτε   ασυνειδήτους) λόγους ,  να αισθάνεται εσωτερική  πληρότητα και ψυχική ευεξία. Η ανάκτηση  “αίσθησης ελέγχου” άλλοτε συμβαίνει ομαλά, ενώ σε άλλες  περιπτώσεις το άτομο αναπτύσσει συμπεριφορές εξάρτησης και έντονης  προσκόλλησης σε καταστάσεις, πρόσωπα, ουσίες και ενέργειες , με στόχο την ανακούφιση του πόνου, την “ψεύτικη” ουσιαστικά  διαχείριση και αποδοχή  της δυσκολίας του. Ο εξαρτημένος εστιάζει  ολοκληρωτικά το ενδιαφέρον και τον τρόπο ζωής του στο αντικείμενο εθισμού, ενώ αδυνατεί να μετριάσει ή να ελέγξει αυτήν την συμπεριφορά, ακόμα κι αν συνειδητοποιεί την καταναγκαστική της φύση . Η εξάρτηση προκύπτει στην ανάγκη του  να νιώσει θετικά  συναισθήματα , να ελαχιστοποιήσει το άγχος καθώς και να αισθανθεί ασφάλεια  και κυριαρχία, έχοντας την εμπειρία και  την ψευδαίσθηση    μιας  πρόχειρης και δυστυχώς προσωρινής,  “εξωτερικής  βοήθειας” (ανταμοιβή).

Το  άτομο έχοντας λάβει θετική ενίσχυση (ευχαρίστηση) μέσα από την πρώτη του  επαφή με το αντικείμενο, πράξη ή ουσία, αναπαράγει και εδραιώνει μια σχέση εξάρτησης, αναζητώντας ένα αντίστοιχο βίωμα στο μέλλον. Ο μηχανισμός της εξάρτησης εγκαθίσταται με παρόμοιο τρόπο σε όλες τις μορφές της. Ο εθισμένος στις  ουσίες ή το αλκοόλ αισθάνεται απόλαυση και ψυχική ευφορία όταν πίνει, ο βουλιμικός την αναζητά στο φαγητό, ο παθολογικά καταναλωτικός στην αδιάκοπη επιθυμία να ψωνίζει, ο σεξουαλικά εξαρτημένος επιδιώκοντας συνεχώς την ηδονή και ούτω καθεξής (διαδίκτυο, ψυχοτρόπες ουσίες, τζόγος, φάρμακα, κλεπτομανία, σχέσεις, οικογενειακή εξάρτηση κ.α.).

 

 

 

Τα στάδια της εξάρτησης έχουν καταγραφεί ως εξής:

Χρήση: Συνεπάγεται την δοκιμή, που θεωρείται κοινωνικά επιτρεπτή.
Κατάχρηση: Θεωρείται  ενεργητική ενασχόληση, αποτελεί το αρχικό στάδιο , ενώ οι προσπάθειες ανάκτησης ελέγχου δεν στέφονται πάντα με επιτυχία.
Εθισμός: Σημαντική δυσκολία στο να ελέγξει την "χρήση" (διάχυτη ενασχόληση), καταλυτικό στάδιο. Κοινωνικές, ψυχολογικές και σωματικές συνέπειες κάνουν την εμφάνιση τους.  
Εξάρτηση: Καθημερινή-χρόνια ενασχόληση. Η ουσία ή  η ενέργεια αποτελούν το σημείο αναφοράς της συμπεριφοράς του εξαρτημένου. Μοναδική πηγή ικανοποίησης μια συγκεκριμένη ουσία, ιδέα ή ενέργεια.

 

Τα Αίτια:

 Ο εθισμός είναι αποτέλεσμα πολλαπλών και σύνθετων διεργασιών. Γενετικές, κοινωνικές, περιβαλλοντικές, πολιτισμικές και οικογενειακές προϋποθέσεις συντελούν και αλληλεπιδρούν στην εμφάνιση παθολογικών συμπεριφορών εξάρτησης. Αποτελεί το “προϊόν” συσχέτισης της ουσίας, με τα χαρακτηριστικά προσωπικότητας του ατόμου και του περιβάλλοντος του. Κατά καιρούς έχουν διατυπωθεί ψυχολογικές θεωρίες που συσχετίζουν τον εθισμό και τις εμμονές σε ουσίες ή καταστάσεις ,με κατάθλιψη, νευρικότητα, εσωτερικές συγκρούσεις, “καθήλωση” στο στοματικό στάδιο, γνωστικά σχήματα, συστήματα αξιών και στάσεων που διδάσκονται κατά τα πρώιμα αναπτυξιακά στάδια. Στην θεωρία του Bowlby απομονώνονται οι έννοιες δεσμός και εξάρτηση, θεωρώντας εύστοχα πως ο εθισμός  αποτελεί σημάδι παλινδρόμησης. Οι ανάγκες του παιδιού δεν έχουν επαρκώς καλυφθεί τα πρώτα χρόνια ανάπτυξης, με αποτέλεσμα να μην έχει εδραιωθεί ένας ασφαλής δεσμός με τον τροφό. Τότε η  εξάρτηση αναπτύσσεται ώστε  το άτομο να αισθανθεί ψυχολογική ασφάλεια.   

Νευροβιολογικά η εξάρτηση στηρίζεται στην  διέγερση νευροδιαβιβαστών του εγκεφάλου κατά την διάρκεια ενασχόλησης με την “ουσία”, καθώς και με την ένταση του θετικού “κέρδους”(ντοπαμίνη). Η  δοσολογία και οι προσδοκίες από αυτήν διαρκώς αυξάνονται, η ευφορία αντιθέτως εξασθενεί.

 

Διαπροσωπική Ψυχοθεραπεία

•    Αποδοχή και αναγνώριση της δυσλειτουργικής προσκόλλησης. Διαχωρισμός παθολογικής εξάρτησης και λειτουργικής χρήσης.
•    Αναζήτηση εξειδικευμένης βοήθειας.
•    Αναγνώριση καταστροφικών και οδυνηρών αποτελεσμάτων του εθισμού.
•    Διερεύνηση αιτιών που “εξυπηρετούν” την εξάρτηση.
•    Αποσαφήνιση αιτιώδους σχέσης μεταξύ σκέψεων, ενέργειας, καταστροφικών συνεπειών και συναισθημάτων.
•    Εντοπισμός γνωστικών διαστρεβλώσεων που συντηρούν την εξαρτητική συμπεριφορά και τους “συμπεριφορικούς εθισμούς” γενικότερα. Να συνειδητοποιήσει το άτομο την εσφαλμένη εντύπωση, πως έχει την δυνατότητα να ελέγχει τα γεγονότα, μέσα από την κατάχρηση.
•    Ορισμός θεραπευτικών στόχων και προσδοκιών.
•    Κινητοποίηση-ενθάρρυνση του ατόμου να αναλάβει την προσωπική ευθύνη για την ανάκτηση εσωτερικών δυνάμεων που θα τον οδηγήσουν σε αυτοέλεγχο.
•    Ενίσχυση αυτοεκτίμησης-προώθηση ταλέντων και παραμελημένων κοινωνικών δεξιοτήτων.
•    Προσέγγιση συναισθηματικού κόσμου του ατόμου - Ψυχολογική υποστήριξη.
•    Διερεύνηση διαπροσωπικών σχέσεων, αύξηση υποστηρικτών δικτύων.
•    Ψυχο-εκπαίδευση εξαρτημένου. Γνώση και επεξεργασία ζητήματος.
•    Εντοπισμός προβληματικών εσωτερικών ορίων και εδραίωση οριοθέτησης στην συμπεριφορά. 

•    Συνειδητή αντικατάσταση αυτοματοποιημένων-τελετουργικών  συνηθειών με πιο λειτουργικά και υγιή πρότυπα ζωής. Αποκατάσταση - Επανένταξη. 

•    Σταδιακή διακοπή φαύλου κύκλου εξάρτησης, που παγιδεύει το άτομο στο δίπολο επιθυμία-φόβος της επανάληψης. Στρατηγικές ελάττωσης της ενασχόλησης με το "αντικείμενο"  προσκόλλησης.  

•    Δημιουργία κινήτρων για προσωπική ανάπτυξη. 

•    Συμβουλευτική παρέμβαση του οικογενειακού πλαισίου.

•    "Αναμνηστικές συνεδρίες".  

•   
Σχεδιασμός προγράμματος πρόληψης υποτροπών.

 

Οι περισσότεροι από εμάς αντιληφθήκαμε κάποια στιγμή να είμαστε στενά  προσηλωμένοι σε κάποια συμπεριφορά ή κατάσταση, αναζητώντας σωματική ή "συναισθηματική  ανάταση". Ο   μηχανισμός της εξάρτησης λειτουργεί με παρόμοιο τρόπο στις περισσότερες περιπτώσεις, ωστόσο, διαφοροποιείται ως προς τις συνέπειες, την ένταση, τον βαθμό στον οποίο είμαστε σε θέση να ασκήσουμε έλεγχο και να νιώσουμε ελεύθεροι μέσα από τις επιλογές μας.

Οι  εθιστικές συμπεριφορές αποτελούν εξωτερική επίλυση των  συναισθηματικών δυσκολιών, ενώ η ουσιαστική “αποκατάσταση” πηγάζει πάντα εσωτερικά (εσωτερικός “εαυτός”). Η ψυχοθεραπευτική παρέμβαση  βοηθά τον άνθρωπο να αναγνωρίσει, ότι έχει την δύναμη να ανακαλύψει κι έναν άλλο, ουσιαστικό  τρόπο ζωής, από αυτόν που μέχρι σήμερα συνήθιζε να  έχει. Η ανοιχτή  επικοινωνία  με τον εαυτό του, την εσωτερική οδύνη  και τα αμφιθυμικά συναισθήματα, τον οδηγούν  στην αυτό-αποδοχή, την ακλόνητη εμπιστοσύνη στις δυνατότητες του και την δημιουργία εσωτερικής πηγής ασφάλειας και ικανοποίησης.

«Όποιος κοιτάζει “προς τα έξω” ονειρεύεται... Όποιος κοιτάζει μέσα του ξυπνάει» Karl Jung (1875-1961, Ψυχίατρος)

 

Βικτωρία Χαλκιά-Ντότσικα
Διαπροσωπική Ψυχοθεραπεύτρια - Σύμβουλος Ψυχολογίας - Εκπαιδεύτρια Σχολών Γονέων
(BS.c in Psychology-MSc Ιn Clinical Psychology - Πανεπιστήμιο της Ουαλίας ,UK)

  

Role Playing

Το παιχνίδι κατέχει μια από τις σπουδαιότερες θέσεις στην ζωή του παιδιού, θεωρείται από ειδικούς επιστήμονες και παιδαγωγούς, πρωταρχική   δραστηριότητα και ανάγκη, απαραίτητη για την ψυχοσωματική του   εξέλιξη.  Οι γονείς, σε ορισμένες περιπτώσεις ,εμφανίζουν την τάση να   υποτιμούν ή να μην αναγνωρίζουν την αξία και τις θετικές επιδράσεις του , θεωρώντας πως το παιδί δεν κάνει κάτι περίπλοκο την στιγμή που παίζει. Τουναντίον   , πρόκειται για μια σύνθετη, πολύπλοκη διεργασία  μάθησης και εσωτερικής έκφρασης ,που επηρεάζει καθοριστικά την συναισθηματική, την γλωσσική, την διανοητική , την κινητική  και κοινωνική  ανάπτυξη-υγεία  του παιδιού. Μέσα   από  ερευνητικά δεδομένα σύγχρονων  μελετών  και οδηγίες της   Διεθνούς Ένωσης για την Εκπαίδευση των Μικρών Παιδιών (NAEYC & NAECS/ SDE)   ,το  παιχνίδι , αποδεικνύεται να είναι εξίσου   σημαντική δημιουργική απασχόληση, (αν όχι η πιο σημαντική), όπως το  να μαθαίνει  κανείς να γράφει , να διαβάζει, να εκτελεί αριθμητικές πράξεις.

 

Η διαδικασία  του παιχνιδιού  εμφανίζεται ως  μια  δραστηριότητα που περιλαμβάνει ταυτόχρονα πολλές πράξεις , προσανατολισμούς και εκφράσεις, που δρουν σαν μια ολιστική διαδικασία μάθησης και συναισθηματικής  εξέλιξης. Εμπεριέχει  την παρατήρηση, τον σχεδιασμό, την διερεύνηση, την πρόβλεψη, την κατανόηση των σύνθετων καταστάσεων , την διατύπωση υποθέσεων , την εύρεση πιθανών λύσεων, την οργάνωση της σκέψης  και την παραγωγή λόγου. Το  παιδί έχει την ευκαιρία να αντιλαμβάνεται καλύτερα το σώμα του, τα όρια και τον προσανατολισμό του, προσαρμόζοντας κατάλληλα την κίνηση του στις ανάγκες των παιχνιδιών. Η διαδικασία του παιχνιδιού, ανεξάρτητα από την κατάταξη και την ποιότητα, ενισχύει την αλληλεπίδραση του παιδιού με τα μέλη  μιας  ομάδας  και παράλληλα την επικοινωνία  με τον εσωτερικό του “εαυτό”, δημιουργώντας ευκαιρίες για διεύρυνση εννοιών , όπως η δικαιοσύνη, η ισότητα, το μοίρασμα σκέψεων και συναισθημάτων. Οι εμπειρίες που αποκτά παίζοντας ,αποτελούν  προπαρασκευαστικό κομμάτι για την μετέπειτα σχολική και κοινωνική του ζωή. Κινητικές και αισθητηριακές παρορμήσεις  εκφράζονται ποικιλοτρόπως μέσα από το παιχνίδι, προσφέρουν ευχαρίστηση και ψυχική ευφορία μειώνοντας  δραματικά τα επίπεδα άγχους (έκλυση φυσικών χημικών ουσιών στον εγκέφαλο).

 

Παιχνίδια  ρόλων &  ψυχολογικά  οφέλη

Τα παιχνίδια ρόλων βοηθούν το παιδί να χτίσει σταδιακά την γνώση και να ανακαλύψει τον κόσμο, μέσα από την κατασκευή φανταστικών ρόλων, προσφέροντας ενέργεια και νόημα σε αντικείμενα και αναπαριστώντας  κοινωνικές ,γνωστικές και συναισθηματικές  δεξιότητες . Πρόκειται για μια δραστηριότητα στην οποία οι παίκτες αναλαμβάνουν να παίξουν ρόλους φανταστικών χαρακτήρων , επινοώντας  ιστορίες και καθορίζοντας  τις ενέργειες των ρόλων, τους κανόνες αλλά και την πλοκή της υπόθεσης.

Μέσα από το Role-Playing κατορθώνουν τελικά να: 

•    Αναπτύξουν συναισθηματική και κοινωνική ευφυΐα.
•    Ανακαλύπτουν  τον εαυτό τους και την σχέση με τους γύρω τους. Γνωρίζουν αξίες, συμπεριφορές και ταλέντα  που προωθούν τις πραγματικές ανάγκες των παιδιών και την διαδικασία αυτονόμησης.
•    Τα παιδιά δημιουργούν  μια εμπειρία που από μόνη της είναι ικανοποιητική. Επεξεργάζονται μια δυσάρεστη/τρομακτική εμπειρία και δημιουργούν ξανά μια ευχάριστη.
•    Αλλάζοντας κάποια από τα  στοιχεία επιτυγχάνουν αλλαγή  στο αποτέλεσμα (αναδιατύπωση πλοκής και επίλογου).
•    Αναλαμβάνοντας ρόλους και δημιουργώντας διαλόγους ανάμεσα σε χαρακτήρες της ιστορίας, το παιδί επιλύει προβλήματα στις σχέσεις του με υπαρκτά  πρόσωπα και  τους σημαντικούς άλλους της ζωής του.
•    Αποκτούν  κυριαρχία και έλεγχο σε παρελθοντικές και παροντικές καταστάσεις που το φέρνουν σε δύσκολη ψυχολογική θέση(πχ  η γέννηση αδερφού, διαζύγιο, αλλαγή περιβάλλοντος).
•    Επεξεργάζονται εσωτερικές συγκρούσεις.
•    Επιλύουν  προβλήματα , διευρύνουν   εναλλακτικές  υποθέσεις και σενάρια.
•    Το παιχνίδι ρόλων διευκολύνει  την έκφραση συναισθημάτων και την εξωτερίκευση της “εσωτερικής σκηνής”.
•    Αναπτύσσουν  αυτοεκτίμηση  και εισπράττουν  θετική ανατροφοδότηση(αισθάνονται ότι τα καταφέρνουν να ενσωματωθούν και να συνεργαστούν).
•    Ανάπτυξη αυτογνωσίας και εν συναίσθησης με βιωματικό τρόπο.  Έχουν  την δυνατότητα να κατανοήσουν πως σκέφτονται ή πως αισθάνονται οι γύρω του, αλλά και τα ίδια. Να μπορούν «να μπουν στα παπούτσια του άλλου».
•    Τα παιχνίδια ρόλων  προωθούν την  ομαλή κοινωνική ένταξη και την δημιουργία ισότιμων σχέσεων.
•    Επίσης τα παιδία αναπτύσσουν δεξιότητες επικοινωνίας, εμπλουτίζουν το λεξιλόγιο τους και μοιράζονται ιδέες που ενισχύουν την φαντασία και την δημιουργικότητά τους (ανάπτυξη προσωπικότητας).
•    Μέσα από τα  παιδαγωγικού χαρακτήρα, ομαδικά  παιχνίδια ρόλων, η ομάδα από μόνη της αποφασίζει  για την έκβαση της ιστορίας   και την  “λυτρωτική κάθαρση”   επιφέροντας  την ψυχική ισορροπία. 

•    Ψυχαγωγία, διασκέδαση και απελευθέρωση ψυχοκαταπισεμένου “υλικού”.  

 

Το παιχνίδι, ως θεραπευτικό μέσο έχει τις ρίζες του στην  αρχαία Ελλάδα. Η  κάθαρση  στο τέλος ενός θεατρικού έργου πιστεύονταν πως ωφελούσε σημαντικά τους θεατές που ταυτίζονταν με τους ήρωες(πράξεις ως συμβολικά προϊόντα).Η παιχνιδοθεραπεία ,προσαρμοσμένη στο εξελικτικό στάδιο του παιδιού ,(ανεπτυγμένος λόγος, συμβολική σκέψη, ικανότητα αναπαράστασης), αποτελεί μια από τις πιο ενδιαφέρουσες μορφές ψυχοθεραπείας στις μέρες μας, με εφαρμογές σε όλες τις   πρακτικές , όπως είναι  οι περιπτώσεις των νευρώσεων, ψυχώσεων, επιθετικής συμπεριφοράς , κατάθλιψης, εσωστρέφειας, τραυματικές εμπειρίες, διάσπαση προσοχής, χαμηλής  αυτοεκτίμησης, κοινωνικής απόσυρσης κα) .Το τελευταίο διάστημα χρησιμοποιείται από την εκπαίδευση ,με σκοπό την πρόληψη και “διόρθωση” της ανεπιθύμητης σχολικής συμπεριφοράς, με εξαιρετικά αποτελέσματα. 

Το παιχνίδι θεωρείται το πιο αποτελεσματικό και ελκυστικό μέσο , να μετουσιώσουμε  την ενέργεια σε  προσωπική εξέλιξη. Ο Freud μίλησε συμβολικά  για τους δύο δρόμους που θα ακολουθήσει μοιραία η ενέργεια αυτή. Τον δρόμο του “έρωτα ή του θανάτου”, την τάση για  δημιουργία  ή καταστροφή…

 

Βικτωρία Χαλκιά-Ντότσικα
Διαπροσωπική Ψυχοθεραπεύτρια - Σύμβουλος Ψυχολογίας - Εκπαιδεύτρια Σχολών Γονέων
(BS.c in Psychology-MSc.c Ιn Clinical Psychology - Πανεπιστήμιο της Ουαλίας ,UK)

  

Θυμός: Αφορμή για ουσιαστική επικοινωνία ή ατυχής λύση προβλημάτων;

 

Ο θυμός  θεωρείται  ένα δυνατό, φυσιολογικό συναίσθημα που εκφράζεται εξαιτίας του ψυχικού πόνου που πυροδοτούν καταστάσεις ,όπως ο φόβος, οι ενοχές, η απειλή  της αυτό εκτίμησης, η ντροπή, η απογοήτευση, η ματαίωση, οι ανικανοποίητες προσδοκίες καθώς και άλλες αναρίθμητες αιτίες της καθημερινότητας ενός ζευγαριού. Οποιαδήποτε συναισθηματική ή σωματική ένταση,  μπορεί να αποτελέσει αφορμή για καβγά και ανεξέλεγκτες  εκρήξεις  θυμού. Ο θυμός βοηθά  βραχυπρόθεσμα  το άτομο να διαχειριστεί τον πόνο που αισθάνεται ,είτε  μέσω της εκτόνωσης συσσωρευμένων  αρνητικών συναισθημάτων, είτε "καλύπτοντας" τον πόνο, που δεν είναι σε θέση να διαχειριστεί άμεσα. Κατευθύνεται συνήθως προς τους άλλους, προς τον εαυτό μας και  την ζωή γενικότερα.


Ο τρόπος που επιλέγει κανείς να επικοινωνήσει τον θυμό του,διαφοροποιεί την "φυσιολογική" δυσαρέσκεια και  το αίσθημα ενόχλησης, από την καταστροφική και διαβρωτική φύση του μη διαχειρίσιμου θυμού, που άμεσο αποτέλεσμα  έχει, να πληγώνει και να υποτιμά  την αξία  του  άλλου, του εαυτού μας και της σχέσης κατά επέκταση. Ο  καταπιεσμένος δε, ή ο "ανέκφραστος" θυμός μπορεί να επιφέρει τα ίδια και χειρότερα πιθανόν αποτελέσματα, από εκείνα του ανεξέλεγκτου θυμού.

Στην σχέση ενός ζευγαριού, ο θυμός  μπορεί να εκδηλωθεί με δύο τρόπους. Ο πρώτος αφορά υγιείς και ήπιες αντιδράσεις, που περιλαμβάνει την συζήτηση, την έκφραση της δυσαρέσκειας και την διατύπωση των προσδοκιών που επιθυμεί στην σχέση  ο σύντροφος. Είναι ένα είδος επικοινωνίας του ζευγαριού που στόχο έχει τον έλεγχο των παρορμήσεων, την διατήρηση της εμπιστοσύνης και του σεβασμού και την ουσιαστική διαπραγμάτευση  πιθανών λύσεων στις δυσκολίες .

Αντίθετα, ο θυμός που εκφράζεται με επιθετικό, λεκτικό ή σωματικό τρόπο, χρησιμοποιείται σαν άμυνα στην προσπάθεια του ατόμου να ανταποδώσει και μάλιστα στο διπλάσιο, τον πόνο, την ταπείνωση, την ντροπή και την απόρριψη που υπέστη από το άλλο άτομο, προκειμένου να αισθανθεί ανακούφιση, θεωρώντας ότι προσφέρει  ένα μάθημα, που θα  "συνετίσει   τον αντίπαλο". Στην πρακτική της εφαρμογή, η ενστικτώδης αυτή διάθεση  δεν αποδίδει, αποτελεί λύση προσωρινή και συνοδεύεται σχεδόν πάντα από επιπρόσθετες ενοχές, συναισθηματική απομάκρυνση και έναν κύκλο νέων επεισοδίων εντονότερου μένους  και επιθετικής  έκφρασης. Θεωρείται  μια παγίδα που εγκλωβίζει τα ζευγάρια στο να μονομαχούν επανειλημμένα, υποφέροντας  από δραματικά συναισθήματα και απομακρύνοντας τα από το ζητούμενο, που είναι οι πραγματικές αιτίες του θυμού και τα αντικειμενικά θέματα  στην σχέση.

 

Βιολογικές - ψυχοσωματικές  και  ψυχο-κοινωνικές συνέπειες του θυμού:


 

> Επίσημες  νεύρο-επιστημονικές έρευνες, αποδεικνύουν και επισημαίνουν  τις καταστροφικές για την σωματική και ψυχική υγεία των ατόμων, συνέπειες  που επιφέρει ο θυμός, η συνεχής έξαψη και η διέγερση του κεντρικού νευρικού  συστήματος.
Τα επεισόδια οργής και οι έντονες συγκινήσεις συνδέονται  άμεσα με την επικινδυνότητα  στην συνολική υγεία του ατόμου.
Αυξάνει  το ποσοστό αιφνίδιου θανάτου.
Η μνήμη, η συγκέντρωση καθώς και σημαντικές πνευματικές διεργασίες επηρεάζονται δραματικά από τις βιοχημικές αλλαγές που προκαλεί ο θυμός.
> Άτομα που βιώνουν συχνά ανεξέλεγκτο θυμό, σε συνάρτηση με άλλους ιατρικούς παράγοντες, παρουσιάζουν αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών προβλημάτων(αύξηση αρτηριακής πίεσης), εγκεφαλικών επεισοδίων  και καρδιακής προσβολής.
Η έξαψη  αυξάνει τα επίπεδα ορμονών στο αίμα (αδρεναλίνη κορτιζόλη, και νοραδρεναλίνη), μεγάλες ποσότητες ενέργειας ξοδεύονται ,τα επίπεδα της ανοσοσφαιρίνης μειώνονται δραματικά, γεγονός που προκαλεί σταδιακά την εξασθένηση του ανοσοποιητικού μας συστήματος ,την άμυνα του οργανισμού.
> Η έκρηξη ορμονών του στρες επιβαρύνει  όργανα όπως οι πνεύμονες , εξαιτίας της αύξησης των φλεγμονών στον οργανισμό και την πιθανή καταστροφή των ιστών.
> Το στομάχι συνδέεται επίσης με τις καταστροφικές επιδράσεις του ανεξέλεγκτου θυμού. Οι συσπάσεις και ο πόνος θεωρούνται   συχνό φαινόμενο των οργισμένων ανθρώπων, ενώ η κινητικότητα του εντέρου περιορίζεται σημαντικά.
> Δερματολογικές παθήσεις εμφανίζονται λόγω των στρεσογόνων αντιδράσεων, όπως δερματίτιδες, εξανθήματα κ.α.
> Παρατηρείται  αυξημένη πιθανότητα εξαρτήσεων σε αλκοόλ, τσιγάρο και ψυχοτρόπες ουσίες .  
> Σε διαπροσωπικό επίπεδο, αναπαράγει την οργή , προκαλώντας βίαιες συμπεριφορές και αυτοκαταστροφικές τάσεις.
> Μια συζήτηση που εξελίσσεται επιθετικά , διεγείρει στον συνομιλητή  το ένστικτο της "μάχης ή της  φυγής", οπότε λιγοστές είναι οι πιθανότητες να βρείτε διεξοδικές λύσεις σε ότι αρχικά σας προβλημάτιζε. Ο σύντροφος μπλοκάρει συναισθηματικά και ή φεύγει γιατί δεν ανέχεται τις φωνές ή μάχεται εναντίον σας, για αμυνθεί.
> Συχνό αίτιο διαζυγίου αποτελούν οι συχνές και κλιμακωτές εκρήξεις θυμού ανάμεσα στο ζευγάρι (συναισθηματική κακοποίηση).
> Οι καυγάδες και ο εκνευρισμός δεν καταστρέφουν μόνο την σχέση αλλά και ολόκληρο το διαπροσωπικό περιβάλλον που εμπλέκεται με αυτήν, όπως είναι τα μέλη μιας οικογένειας, τα παιδιά, ο φιλικός περίγυρος. Οι συνέπειες περιλαμβάνουν ενοχές και κοινωνική απόσυρση, κατάθλιψη, αγχώδεις διαταραχές , αυξημένη ή μειωμένη όρεξη για τροφή, όπως και πολλά άλλα.

 

Υγιείς τρόποι έκφρασης και διαχείρισης του θυμού


 

> Ο θυμός αποτελεί μια συναισθηματική αντίδραση ,που προέρχεται από  προσωπικές και βαθειά ριζωμένες πεποιθήσεις  μας, σχετικά με τις προσδοκίες που αναπτύσσουμε προς τον εαυτό μας, το περιβάλλον και την ζωή μας, με  απόλυτο και αμετακίνητο ύφος. Κάθε φορά που τα πράγματα εξελίσσονται δυσάρεστα , γίνονται αυτόματα παράλογες  ερμηνείες , όπως : «Αυτό που συμβαίνει είναι εξωφρενικό , δεν το αντέχω, δεν έπρεπε να το αφήσω να συμβεί, είναι τρομερό που με αντιμετώπισαν κατά  αυτό τον τρόπο».  Αρχικά, γίνεται παρατηρητικοί με τον εαυτό σας, αναγνωρίστε τις ακραίες σκέψεις ,τις ερμηνείες που αποδίδεται καθώς  και  τον  τρόπο που έχετε συνηθίσει  να  εκφράζεται την αγανάκτηση και την οργή σας.
> Η αναθεώρηση των ακραίων αντιλήψεων  που προκαλούν αναστάτωση, σε οποιοδήποτε εμπόδιο, θεωρείται το πρώτο ουσιαστικό βήμα μετουσίωσης του θυμού σε προσωπική εξέλιξη και αυτογνωσία. Σκέψεις όπως : « θα προτιμούσα να ήταν κάπως αλλιώς, δεν μ αρέσει καθόλου, μακάρι να μπορούσα να κάνω κάτι για να το αλλάξω, θα το αντέξω, δεν είναι η καταστροφή μου», αποτελούν την βάση για πιο ορθολογιστικές και αντικειμενικές πεποιθήσεις και κατά συνέπεια  ηπιότερα  συναισθήματα αγανάκτησης.
> Όταν νιώσετε   θυμωμένος/η , επιλέξτε  να επικοινωνήσετε  την δυσαρέσκεια  με "γλώσσα" που να προωθεί μη επιθετικά μοντέλα επικοινωνίας (γλωσσική αναμόρφωση). Αποφύγετε προσβλητικές εκφράσεις και υπονοούμενα που θίγουν και ενοχοποιούν τον συνομιλητή σας.
> Διατυπώστε  την ενόχληση με εποικοδομητικό τρόπο, έχοντας πρώτα μια σαφή και ξεκάθαρη εικόνα των προσωπικών αναγκών σας, σκέψεων και συναισθημάτων.  Γνωρίζοντας ακριβώς αυτό που νιώθετε  και  επιθυμείτε, έχετε  περισσότερες πιθανότητες να το διατυπώσετε εύστοχα και κατά συνέπεια να διεκδικήσετε το δίκιο σας με αυτοπεποίθηση και σιγουριά.
> Αναφερθείτε  στα συναισθήματα σας στο πρώτο  ενικό, αποφεύγοντας τις επικρίσεις και τις επιθετικές συμπεριφορές προς τον σύντροφο. Εξηγήστε  ξεκάθαρα όλα  όσα θα θέλατε και όχι αυτά που παρέλειψε να κάνει. Η  αμυντική στάση, η περιφρόνηση, η άσκηση σκληρής κριτικής και η απομάκρυνση του ενός προς τον άλλο, θεωρούνται ως τα βασικότερα αίτια ανάπτυξης κακής-αδιέξοδης επικοινωνία στα ζευγάρια.
> Μάθετε να αναγνωρίζεται τα σημάδια λίγο πριν η οργή σας εκδηλωθεί.
> Για να ελέγξετε  την ένταση κατά την διάρκεια μιας συζήτησης, συμφωνείστε από πριν, να αποφύγετε να εκνευριστείτε στον βαθμό που χάνεται ο σεβασμός μεταξύ σας. Συγκρατηθείτε συνειδητά.
> Γίνεται παρατηρητές της  συζήτησης και της κλιμάκωσης  του θυμού σας. Αν διαπιστώσετε ότι η κατάσταση είναι επίφοβη για εκρήξεις, ζητείστε να σταματήσετε για λίγο, ξεκαθαρίζοντας  πως η πρόθεση  σας είναι  τελικά να βρείτε κοινό σημείο επαφής και όχι να επιτίθεστε ο ένας στον άλλο. Μιλήστε ξανά ,όταν πλέον είστε ήρεμοι και σίγουροι ότι έχετε καθαρή σκέψη.
> Αναγνωρίστε  τα συναισθήματα και την θέση του άλλου, αποδεχτείτε   το γεγονός πως όλοι κάποια στιγμή κάνουμε λάθη και υποστηρίξτε   την  αδυναμία του συντρόφου να διαχειριστεί τον ψυχικό πόνο και την ανασφάλεια. Πίσω από κάποιες λέξεις-κλειδιά κρύβεται  περίτεχνα μια έλλειψη.
> Προσπαθήστε να μειώσετε την σωματική ένταση και να εμποδίσετε τις αρνητικές σκέψεις, επιλέγοντας να ασχοληθείτε με κάποια δραστηριότητα που σας χαλαρώνει, όπως η γυμναστική, οι τεχνικές χαλάρωσης, διαφραγματικές αναπνοές, χαλαρωτική μουσική.
> Απευθυνθείτε σε ειδικό  ώστε να σας βοηθήσει να το διαχειριστείτε, οργανώνοντας ένα  πλάνο παρέμβασης  και οργάνωσης όλης της  διαδικασίας αποκλιμάκωσης του θυμού.
> Η θεραπεία βοηθά αποδεδειγμένα , στον εντοπισμό των αιτιών που κινητοποιούν τον θυμό, στην ανάπτυξη δεξιοτήτων εσωτερικής παρατήρησης και στην εκπαίδευση του ατόμου για ασφαλή-δημιουργική  αντιμετώπιση  του.

 

Ο θυμός  είναι μια ενστικτώδης αντίδραση επιβίωσης, στην οποία αν αφεθούμε  ολοκληρωτικά χάνουμε κάθε ευκαιρία για διαπραγμάτευση των όσων μας απασχολούν. Μελέτες  δείχνουν πως  η έλλειψη αυτοσυγκράτησης του θυμού , οδηγεί σταδιακά σε μεγαλύτερο πρόβλημα και παντελή έλλειψη ελέγχου. Είναι βέβαιο δε πως  οι καταστροφικές του συνέπειες στρέφονται   προς κάθε κατεύθυνση, αφήνοντας πίσω  τραγικούς χαρακτηρισμούς, διαλυμένες σχέσεις και εξουθενωμένους συναισθηματικά συντρόφους .


Η διατήρηση της οικειότητας και η επίλυση των προβλημάτων, που φυσιολογικά ένα ζευγάρι θα αντιμετωπίσει, διασφαλίζονται μόνο αν εντοπιστούν οι πραγματικοί  λόγοι που πυροδοτούν  τον θυμό. Αρκετές φορές  οι σύντροφοι οδηγούνται στην λύση του χωρισμού, όχι επειδή έπαψαν να αγαπιούνται και να αισθάνονται ερωτευμένοι, αλλά πιθανόν γιατί κουράστηκαν να μάχονται με λάθος "όπλα".   

 

 

 Όλο και πιο συχνά, το τελευταίο διάστημα, αναγνωρίζεται η δυσκολία και οι αναρίθμητες απαιτήσεις  του γονικού ρόλου στην ανάπτυξη του παιδιού. Οι αγωνίες, τα άγχη και οι ενοχές των κηδεμόνων φουντώνουν κάθε φορά που μια δυσκολία εμφανίζεται, με αποτέλεσμα να αισθάνονται αποθαρρυμένοι και αποτυχημένοι στον ρόλο τους. Οι συμπεριφορές , οι αντιδράσεις  και η δυναμική της σχέσης με τα παιδιά ή τους εφήβους,  συμβαίνουν συνήθως αυτόματα, οπότε προκύπτουν επανειλημμένως  θέματα  που οδηγούν τους γονείς σε συμπεράσματα του τύπου : «κάνω τα πάντα λάθος», «δεν γνωρίζω πως να συμπεριφερθώ», «είμαι ακατάλληλος γονιός» κ.α.

 

Μια συχνή αιτία οικογενειακής έκρηξης  αποτελεί η αδυναμία  καθορισμού σαφών-λογικών  ορίων, που δυστυχώς τις περισσότερες των περιπτώσεων, εκφράζεται, είτε με την μορφή υπερβολικής αυστηρότητας, είτε με ασυνήθιστη επιείκεια και αδιάφορη στάση σχετικά με το  θέμα της πειθαρχίας (παραίτηση). Η επίτευξη ισορροπίας είναι μια σύνθετη διαδικασία διαπαιδαγώγησης που προϋποθέτει αυτογνωσία των γονέων και  κυρίως αποδοχή, του ότι δεν υφίσταται ο ιδανικός γονιός (αλάνθαστος), παρά μόνο, αυτός που αναγνωρίζει τα λάθη, στοχεύοντας σε πιο αποτελεσματικές και αποδοτικές συμπεριφορές.

 

Η ψυχολογική σημασία των ορίων στην ψυχο-κοινωνική εξέλιξη του ατόμου

 

•    Οι κανόνες και τα όρια συμβάλλουν  στην διαμόρφωση της ισορροπίας της εξουσίας,  μεταξύ των μελών μιας οικογένειας.
•    Διαμορφώνονται κυρίως, περίπου μέχρι την ηλικία των πέντε.
•    Έρευνες δείχνουν πως, η  προσπάθεια των γονέων να ασκήσουν γονικό “έλεγχο” στις δραστηριότητες του παιδιού, με δημοκρατικό και εύκαμπτο τρόπο, προωθεί  ένα σταθερό μοντέλο επιθυμητής συμπεριφοράς..
•    Η θέσπιση και διατήρηση των ορίων ενισχύουν την καλή  επικοινωνία  και τον διάλογο με επιχειρήματα, μεταξύ γονέα-παιδιού / εφήβου.
•    Τα παιδιά μέσα από την οριοθέτηση διδάσκονται τον εσωτερικό έλεγχο(αυτορρύθμιση), νιώθουν ασφάλεια, ενώ παράλληλα γνωρίζουν τις δυνατότητες και τα αληθινά τους συναισθήματα.
•    Έχει παρατηρηθεί πως οι γονείς που έχουν υψηλές προσδοκίες από τα παιδιά τους, τα ενισχύουν στο αισθάνονται ικανά και περήφανα για τον εαυτό τους.
•    Βιώνουν συναισθηματική σταθερότητα και είναι σε θέση να οργανώνουν την σκέψη τους σε περιόδους “κρίσεων”.
•    Εκπαιδεύονται στο να αναλαμβάνουν τις φυσικές συνέπειες των ανεπιθύμητων συμπεριφορών, μαθαίνουν μέσα από τα λάθη και γίνονται υπεύθυνα.
•    Αποκτούν  εν’ συναίσθηση(“μπαίνουν στα παπούτσια του άλλου”). Τα παιδιά που σέβονται τα όρια των άλλων, δύσκολα επιτρέπουν και στους άλλους να  παραβιάζουν τα δικά τους.
•    Προσαρμόζονται εύκολα κοινωνικά, εντάσσονται ομαλά στην ομάδα και αναπτύσσουν αίσθημα συνεργασίας με τα υπόλοιπα μέλη(αποδοχή διαφορετικότητας, κατανόηση των κανόνων της ομάδας, ανάπτυξη κριτικής σκέψης). Η ομάδα τα αποδέχεται εύκολα.
•    Αποκτούν καλή αυτό-εκτίμηση και μαθαίνουν μέσα από την πειθαρχία να σέβονται τον εαυτό τους και τους γύρω τους. Μαθαίνουν να κερδίζουν αλλά και να χάνουν.
•    Γίνονται ανεξάρτητες προσωπικότητες, αισθάνονται πως τα καταφέρνουν.
•    Η οριοθέτηση “προβλέπει” το περιβάλλον του παιδιού ,κι εκείνο γνωρίζει τα πλαίσια μέσα στα οποία ενεργεί. Γνωρίζει εξ’ αρχής τις προσδοκίες και τις “απαιτήσεις” των σημαντικών άλλων της ζωής του, με αποτέλεσμα να αισθάνεται ελεύθερο, ασφαλές και χωρίς άγχος.
•    Μέσα από την παρατήρηση της  συμπεριφοράς  των γονέων, διαμορφώνουν  την δική τους αντίληψη για το τι σημαίνει γονιός. 

 

Προτάσεις θέσπισης ορίων στην συμπεριφορά  των παιδιών

 

•    Η πειθαρχία και η οριοθέτηση , ουδεμία σχέση έχουν  με την τιμωρία, την  άσκηση βίας ή την  αυταρχική στάση απέναντι στο παιδί. Τα όρια που θέτονται με διάλογο, δικαιοσύνη και  διαπραγμάτευση, δεν θίγουν την προσωπικότητα και την αυτοεκτίμηση του, αντιθέτως προάγουν την μάθηση και τους  θετικούς  τρόπους αλληλεπίδρασης.
•    Με γνώμονα την ιδιοσυγκρασία και τις ατομικές ανάγκες του παιδιού, θέστε όρια στο περιβάλλον και την συμπεριφορά του. Όλα τα παιδιά δεν είναι ίδια (το ίδιο ευαίσθητα, για παράδειγμα).
•    Διαμορφώστε ασφαλές περιβάλλον  και επιτρέψτε του να κινείται με αυτονομία μέσα σε αυτό, χωρίς να χρειάζεται συνεχώς να το περιορίζεται.
•    Προσαρμόστε τους κανόνες και τα όρια με βάση το αναπτυξιακό στάδιο του παιδιού και την ικανότητα του να ανταποκρίνεται σε αυτά. Παράδειγμα, για ένα παιδί άνω των δύο ετών, τα όρια θα πρέπει να ακολουθούνται από αιτιολόγηση, για ποιο λόγο υπάρχουν οι κανόνες, τι εξυπηρετούν, ποιες είναι οι φυσικές  συνέπειες παραβίασης, πως νιώθουν γι αυτό οι υπόλοιποι. Σε νεαρότερες ηλικίες αποσπούμε την προσοχή του παιδιού προσφέροντας ένα καινούργιο ερέθισμα.
•    Τα παιδιά μέσα από την εξερεύνηση διδάσκονται την ζωή και προσαρμόζονται σταδιακά στις απαιτήσεις του περιβάλλοντος. Διαχωρίστε τους κανόνες με βάση την βαρύτητα τους, σε σημαντικούς ή λιγότερο και διευρύνετε τα όρια, σε περιπτώσεις που η “ανάπτυξη” του το απαιτεί. Ένας έφηβος, παραδείγματος χάριν, που διεκδικεί δικαιώματα και ελευθερίες, δεν μπορεί να οριοθετηθεί ούτε σαν να ήταν ενήλικας αλλά ούτε και σαν παιδί. Εξίσου ευέλικτη λοιπόν  αναμένεται  να είναι και η ελευθερία που δικαιούται, αλλά μπορεί παράλληλα να διαχειριστεί.
•    Αναρωτηθείτε σχετικά με τους χειρισμούς που δεν λειτουργούν  και αντικαταστήστε τους, δοκιμάζοντας  άλλες πιο αποδοτικές μεθόδους.
•    Μείνετε ευέλικτοι και διαπραγματευτείτε τα όρια, καθώς υπάρχουν ορισμένες περιπτώσεις, που η έντονη άσκηση γονικού ελέγχου, ενισχύει το παιχνίδι εξουσίας γονιού-παιδιού. Η σχέση δοκιμάζεται καθώς και η αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων του γονέα.
•    Ακούστε προσεκτικά τις ανάγκες και τα κίνητρα της συμπεριφοράς του και προτείνετε εναλλακτικές προτάσεις, έτσι ώστε να ικανοποιηθεί το αίτημα του έως ένα σημείο, κι εσείς να νιώθετε ταυτόχρονα ότι έχετε τον έλεγχο. Με τον τρόπο αυτό και οι δύο πλευρές αισθάνονται δικαιωμένες.
•    Προτιμάτε να χαρακτηρίζετε τις πράξεις του και όχι το ίδιο, αποφύγετε  τις ταμπέλες γιατί λειτουργούν σαν αυτό εκπληρούμενες προφητείες και παράλληλα διαστρεβλώνουν την εικόνα τους («αυτό που έκανες ήταν ανήθικο» αντί για «είσαι ανήθικος»).
•    Αν παραβεί τους κανόνες και τις συμφωνίες που από κοινού θέσατε, εξηγήστε με σιγουριά και  σε ήρεμους τόνους, πως δεν θα επιτρέψετε ξανά  αυτήν την συμπεριφορά όσο είναι στο χέρι σας και εφαρμόστε σταθερά τις συνέπειες που την ακολουθούν, αν επιμένει σ' αυτήν..
•    Όταν η ένταση κοπάσει (μετά από ένα time out), αγκαλιάστε το παιδί και πείτε του πως  το αγαπάτε και πως δεν είστε ευχαριστημένοι όταν επαναλαμβάνει την συμπεριφορά. Μιλήστε για όσα αισθάνεστε, διατηρείστε μια καλή οπτική επαφή μαζί του και αποφύγετε το ενδεχόμενο να συσσωρεύεται τον θυμό που ενδεχομένως νιώθετε και οι δύο.
•    Η στάση των γονέων  συμβάλλει καθοριστικά στην διαδικασία της αυτονόμησης και της συναισθηματικής ωριμότητας του παιδιού, γι' αυτό αναθέστε τους χωρίς φόβο και πάθος, τις ευθύνες και το “κόστος” της ανεπιθύμητης συμπεριφοράς τους.
•    Αν παρόλη την προσπάθεια, εκείνο καταπατά τους κανόνες, συζητήστε μαζί του το πρόβλημα και σαν να ήταν συνεργάτης σας, επιτρέψτε του να συμμετέχει στο να βρείτε μια λύση. Κάντε συμφωνίες που να στηρίζονται στην λογική και να έχουν νόημα (αν ο κανόνας για παράδειγμα είναι, να μαζεύουν τα παιχνίδια και εκείνα αρνούνται πεισματικά, θέστε (και εφαρμόστε)  ως συνέπεια την στέρηση των παιχνιδιών για δύο ημέρες). Αρχικά θα επαναστατήσουν στην αλλαγή, αν όμως μείνετε σταθεροί και αποφασισμένοι, το μέτρο στέφεται με επιτυχία.
•    Επιβραβεύστε την προσπάθεια του  και επαινέστε το κάθε φορά που ανακτά τον έλεγχο των ενεργειών του («Πόσο χαίρομαι που κατάφερες να συγκρατηθείς»).

•    Γίνεται θετικά πρότυπα  μίμησης και αποφύγετε τα διπλά μηνύματα ( π.χ. Του ζητάτε να μην μιλάει φωνάζοντας δυνατά , ενώ την ίδια στιγμή μπορεί να κάνετε το ίδιο).

•    Ακολουθείτε, όσο είναι δυνατόν, κοινή γραμμή ανατροφής των παιδιών με τον/την σύζυγο ή όσους συμβάλλουν σε αυτήν. Οι διφορούμενες αντιλήψεις μπερδεύουν και στερούν από τα παιδιά την ευκαιρία να γνωρίσουν τον εαυτό τους καθώς και τα εσωτερικά τους όρια.


Η πειθαρχία και η οριοθέτηση της συμπεριφοράς είναι το δεύτερο σε σημασία αγαθό, που μπορεί ένας γονιός να προσφέρει στο παιδί του, μετά την αγάπη. Τα παιδιά που κατορθώνουν τελικά να συγκρατηθούν  και να “σταματήσουν” τον εαυτό τους , αισθάνονται ικανοποίηση και σιγουριά στο παρόν, αλλά και στο μέλλον. Αντιθέτως, η έλλειψη ορίων δημιουργεί την αίσθηση ότι υπάρχει μια χαοτική ατμόσφαιρα, την οποία δεν μπορεί από μόνο του να διαχειριστεί, κι αυτό προκαλεί ματαίωση αλλά και απογοήτευση. Επίσης το «κακομαθημένο»  παιδί  αναζητά την προσοχή, την οποία όμως κερδίζει  μέσα από συνεχείς επιπλήξεις και υποτιμητικούς για την προσωπική του αξία, χαρακτηρισμούς. Εισπράττει την απόρριψη από το περιβάλλον και ενεργεί συνήθως με βάση την αρνητική  άποψη που σχηματίζουν οι γύρω του γι' αυτό. 

Η διδασκαλία των ορίων θεωρείται πράγματι δύσκολη δουλειά, διότι πολλές φορές οι προσωπικές μας, “βαθιές”  αντιλήψεις για το πώς πρέπει να αντιδρούμε την ώρα που είμαστε (και δικαιολογημένα), πολύ θυμωμένοι, εκφράζονται  αυτόματα (φωνές, νευρικότητα, επιθετικότητα, ταμπέλες, παραίτηση, επιείκεια). Η  συνειδητοποίηση και η αποδοχή της παγιωμένης αντίδρασης, προσφέρουν στον γονέα την  αυτοπεποίθηση και την σιγουριά που χρειάζεται, ώστε να ασκεί αποτελεσματικότερο γονικό έλεγχο, χωρίς να χρειάζεται να κάνει συνεχώς κήρυγμα. Γνωρίζοντας καλύτερα εμάς και τα παιδιά μας, αυξάνουμε τις πιθανότητες να χαιρόμαστε περισσότερο, έναν από τους σημαντικότερους ίσως ρόλους, αυτόν του Γονέα!

Καλή επιτυχία

 

Βικτωρία Χαλκιά-Ντότσικα
Διαπροσωπική Ψυχοθεραπεύτρια - Σύμβουλος Ψυχολογίας - Εκπαιδεύτρια Σχολών Γονέων
(BS.c in Psychology-MSc Ιn clinical Psychology-University of Wales)

  

Δευτέρα, 12 Αύγουστος 2013 00:00

Διαζύγιο & Ψυχολογικές αλλαγές

Περισσότερο άγχος-Μικρότερη αίσθηση ελέγχου.
Πως θα βοηθήσετε εσάς και την οικογένειά σας να τις διαχειριστείτε.

 

Ο θεσμός της οικογένειας   κλονίζεται  σημαντικά  και  προκαλεί αλλαγές, που σε άλλες παλιότερες εποχές, θα φάνταζαν αδιανόητες. Με βάση τα στοιχεία της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας, παρατηρείται  αξιοσημείωτη συνεχή αύξηση των διαζυγίων τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα, αποδεικνύοντας πως μια στις τέσσερεις οικογένειες, καταφεύγουν δυστυχώς στο διαζύγιο. Το κοινωνικό αυτό φαινόμενο είναι αποτέλεσμα πολλαπλών και αλληλεπιδρώμενων παραγόντων, που  αφορούν κυρίως στις  πολιτιστικές, κοινωνικό-οικονομικές, ψυχοκοινωνικές και δημογραφικές  μεταρρυθμίσεις, καθώς και στην κρίση των θεσμών που παρατηρείται γενικότερα τα τελευταία έτη  στην Ελλάδα και την ευρύτερη Ευρώπη. Η απειλούμενη δομή των οικογενειακών σχημάτων απεικονίζεται κυρίως μέσα από τέσσερα  παρατηρούμενα φαινόμενα της εποχής, όπως την ανοδική  τάση διάλυσης της οικογένειας και την σημαντική μείωση της γονιμότητας και της γεννητικότητας μέσα σε αυτή, την αυξανόμενη συχνότητα συγκατοίκησης εκτός γάμου και των μονογονείκών οικογενειών καθώς και τις αλλαγές των ρόλων των δύο φύλων και γενεών.

 

Συχνά ψυχολογικά αίτια διαζυγίου

•    Ριζικές αλλαγές των γνωστικών  αντιλήψεων για τον ρόλο  των συζύγων μέσα στον γάμο, που πλέον  συνδέονται με την αμοιβαία ικανοποίηση και την κάλυψη συναισθηματικών αναγκών(κατανόηση, αποδοχή, επικοινωνία, ψυχική επαφή). Παλιότερα μέσα από τον  γάμο, οι σύντροφοι, επιδίωκαν κυρίως την επιβίωση.
•    Άτοπες, μη αντικειμενικές προσδοκίες.
•    Συναισθηματική απόσταση.
•    Ανταγωνιστικές σχέσεις και ανασφάλεια.
•    Συναισθηματική και σωματική κακοποίηση.
•    Χρήση ουσιών, αλκοολισμός και εξαρτήσεις.
•    Έλλειψη επικοινωνίας και εποικοδομητικού διαλόγου στην επίλυση προβλημάτων (φαύλος κύκλος αναποτελεσματικών συγκρούσεων).
•    Μη ικανοποιητική ερωτική δραστηριότητα, ρουτίνα.
•    Ερχομός παιδιού, σημαντικές  αλλαγές, τραυματικά οικογενειακά γεγονότα.
•    Δημιουργία εξωσυζυγικών σχέσεων.
•    Ζήλεια, σχέσεις εξάρτησης.
•    Απουσία κοινών στόχων ,προσδοκιών και αντιλήψεων για τον θεσμό της οικογένειας.
•    Χαμηλή αυτοεκτίμηση, απογοήτευση, ματαίωση, θυμός και καταπίεση συναισθημάτων.
•    Αδιαφορία, παραίτηση, κατάθλιψη.
•    Οικονομικά κίνητρα  
•    Παρεμβάσεις τρίτων προσώπων (συγγενών κ.α.).


Το διαζύγιο, στην πραγματικότητα, δεν “συντελείτε” στην δικαστική αίθουσα ή στις αποφάσεις των  δημοσίων εγγράφων. Πραγματοποιείται κυρίως σε συναισθηματικό επίπεδο και πυροδοτεί ένα σύνολο ψυχολογικών αλλαγών σε όλα τα μέλη της οικογένειας. Οι συναισθηματικές  συνέπειες  μιας τέτοιας απόφασης, τόσο για τους ενήλικες όσο και για τα παιδιά είναι επίπονες, όπως κάθε “πένθος” και απώλεια που έρχεται σαν αποτέλεσμα μιας μεγάλης και σημαντικής αλλαγής στην ζωή ενός ανθρώπου (Ψυχική  οδύνη, ενοχές, αγωνία, μοναξιά, απογοήτευση, θυμός, φόβος, άγχος, θλίψη). 

Τα περισσότερα ζευγάρια, όταν σχεδίαζαν να παντρευτούν, ανταλλάσοντας όρκους αιώνιας αγάπης,  δεν είχαν   κατά νου πως στο μέλλον θα χώριζαν, με ότι αυτό  συνεπάγεται. Το διαζύγιο πολλές φορές θεωρείται και σε κάποιες περιπτώσεις (ελάχιστες κατά την γνώμη μου) είναι  πράγματι, ανακούφιση και η καλύτερη δυνατή διαχείριση των δυσβάσταχτων προβλημάτων μιας οικογένειας. Η  άσκηση οποιαδήποτε μορφής  βίας, οι συνεχείς διαπληκτισμοί και η παντελής έλλειψη θετικής πρόθεσης  για συνεργασία  (π.χ. δεύτερη ευκαιρία, αναζήτηση βοήθειας από ειδικό, αλλαγές  προσωπικών  αντιλήψεων/στάσεων στον τρόπο αντιμετώπισης των θεμάτων κ.α), καθιστά το διαζύγιο μια λιγότερο επίπονη διαδικασία, συγκριτικά με έναν γάμο που με μέρα με την μέρα “ψυχορραγεί”.

 

Βήματα παροχής βοήθειας στους γονείς

 

•    Η ενημέρωση των παιδιών σας για την απόφασή σας να πάρετε διαζύγιο, διαδραματίζεται πρωταρχικό ρόλο στον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά θα αισθανθούν ασφάλεια και εμπιστοσύνη  μαζί σας. Παρόλο που σε οποιοδήποτε αναπτυξιακό στάδιο, τα παιδιά απορροφούν την αρνητική και “εμπόλεμη” οικογενειακή ατμόσφαιρα, δεν είναι σε θέση να φανταστούν ότι  θα  ξυπνήσουν ένα πρωί και ο ένας γονιός θα  λείπει.
•     Ανακοινώστε με θάρρος   την απόφαση σας, κάτω από ορισμένες συνθήκες και συγκεκριμένη διατύπωση, όπως  συστήνεται   σε τέτοιες περιπτώσεις και  ανάλογα με την ηλικία του παιδιού  και τον βαθμό αφομοίωσης της πληροφορίας.  
•    Η ειλικρινής σας διάθεση  να “προβλέψετε”  τα όσα θα συμβούν τους επόμενους μήνες μετά το διαζύγιο, θα τα βοηθήσει να προετοιμαστούν εσωτερικά για τις αλλαγές που έπονται, ώστε να μην παρασυρθούν σε κυκεώνα σκέψεων, καταστροφικών υποθέσεων και αφόρητο άγχος.
•    Προσπαθείτε να είστε   αυθεντικοί απέναντί τους, όσον αφορά την λύπη σας. Τα διπλά μηνύματα “μπλοκάρουν” τα συναισθήματα των παιδιών, προκαλώντας  τους  εντονότερη  σύγχυση.
•    Αφήστε τους  χώρο να βιώσουν  τα δικά τους συναισθήματα.
•    Επιτρέψτε στα παιδιά να διατυπώσουν ερωτήσεις και να νιώσουν ότι, ορισμένες από τις  απόψεις τους, συνυπολογίζονται.  
•     Αποφύγετε   σκληρούς χαρακτηρισμούς ενώπιον των παιδιών,  υπονομεύοντας άμεσα ή έμμεσα το άλλο άτομο. Τα παιδιά διχάζονται και τελικά  συμμαχούν, νιώθοντας πόνο και επιπλέον ενοχές.
•    Διαβεβαιώστε το παιδί, πως θα το αγαπάτε  και   θα βρίσκεστε πάντα  δίπλα του. Για εσάς πιθανόν, αυτή η πληροφορία  να φαίνεται δεδομένη, όχι όμως  για τα παιδιά,  τα  οποία σύμφωνα με   εξομολογήσεις τους, φοβούνται μήπως εγκαταλειφθούν ή “ξεχαστούν”.
•    Αφιερώστε τους ποιοτικό χρόνο, προσφέρετε ευκαιρίες  για ψυχαγωγία, παιχνίδι και κοινωνικές επαφές.
•    Το διαζύγιο αποτελεί το τέλος μιας σχέσης και την αρχή μιας νέας ζωής, η οποία απαιτεί να αποκτήσετε ξανά τον έλεγχο της. Μέσα από το μεταβατικό αυτό στάδιο θα συνειδητοποιήσετε ότι είστε ένας διαφορετικός άνθρωπος και πάνω από  όλα ένας διαφορετικός τύπος  γονιού.
•     Φροντίστε τον εαυτό σας, αφουγκραστείτε τις ανάγκες και τις επιθυμίες σας. Ο ρόλος σας ως γονέας, ειδικότερα αν έχετε την επιμέλεια των παιδιών σας, έχει αλλάξει ριζικά μετά το διαζύγιο. Οι ευθύνες έχουν αυξηθεί και είστε το άτομο που καλείται να βοηθήσει τα παιδιά να προσαρμοστούν στην νέα σας ζωή. Οπότε πρώτοι εσείς, χρειάζεται να ανακτήσετε   δυνάμεις και ισορροπίες.
•    Οργανωθείτε, δημιουργήστε πρόγραμμα με τις νέες σας υποχρεώσεις και ένα ημερολόγιο επισκέψεων του παιδιού στο σπίτι του άλλου γονέα, ώστε να έχει  ένα σταθερό και προβλέψιμο περιβάλλον (σταθερό ωράριο ύπνου, διαβάσματος, φροντιστηρίων και εξωσχολικών δραστηριοτήτων κ.τ.λ.).
•    Δημιουργήστε κανόνες και δείξτε συνέπεια στις συνέπειες που έχετε ορίσει.
•    Ενημερώστε το σχολικό πλαίσιο και τους δασκάλους του παιδιού, ώστε να είναι υποστηρικτικοί και συνεργάσιμοι μαζί σας, σε περίπτωση που το γεγονός επηρεάσει την επίδοση και την συμπεριφορά του.
•    Χαράξτε  κοινή γραμμή αποφάσεων  με τον πρώην σύντροφο, για θέματα που αφορούν τα παιδιά σας.
•    Αποφύγετε χατίρια και καλοπιάσματα για να κερδίσετε την εύνοια τους. Τα παιδιά  εκμεταλλεύονται την ανοχή σας και χάνουν έτσι την ευκαιρία να αποκτήσουν αυτοέλεγχο. Μελλοντικά δε, εκτιμούν την ασφάλεια και την ώριμη συμπεριφορά του γονέα που ήταν σταθερός στα “ναι και τα όχι”.
•      Αναζητήστε βοήθεια ειδικού  όταν νιώσετε εγκλωβισμένοι, ο νέος σας ρόλος απαιτεί ενέργεια, σθένος και στήριξη.

 

Το διαζύγιο και οι πολυάριθμες  ψυχολογικές  αλλαγές που αυτό προκαλεί ,απαιτούν νέα  γνώση, οργάνωση και συναισθηματική ωριμότητα από τους γονείς. Δεν υπάρχει χωρισμός χωρίς κλάμα, πόνο και αναστάτωση και αυτό είναι ένα ισχυρό επιχείρημα για τα ζευγάρια που επιθυμούν από κοινού, να δώσουν μια δεύτερη ευκαιρία στην σχέση τους. Άλλοτε πάλι, και δικαιολογημένα,  η λύση αυτή αποτελεί μονόδρομος. 

Είτε στην μια, είτε στην άλλη περίπτωση, κρίνεται απαραίτητο, οι αποφάσεις να λαμβάνονται με υπευθυνότητα, σεβασμό, ενημέρωση και ειδική  καθοδήγηση, ιδιαίτερα όταν το παιδί  βρίσκεται  σε τρυφερή ηλικία και σε καθοριστική για την ζωή του περίοδο. Η ώριμη  διαχείριση ενός  διαζυγίου, δίνει την ευκαιρία σε όλα τα μέλη της οικογένειας να  βιώσουν με ασφάλεια την “απώλεια” και να ανασυγκροτηθούν, αντικρίζοντας με θάρρος  τα νέα δεδομένα.

 

 

Βικτωρία Χαλκιά-Ντότσικα
Διαπροσωπική Ψυχοθεραπεύτρια - Σύμβουλος Ψυχολογίας - Εκπαιδεύτρια Σχολών Γονέων
(BS.c in Psychology-MSc Ιn clinical Psychology-University of Wales)

  

Οι συναισθηματικές διαταραχές είναι ένα σύνολο ψυχικών διαταραχών που χαρακτηρίζονται από διαταραχή της συναισθηματικής διάθεσης, βιώνεται εσωτερικά και σε κάποιες  περιπτώσεις μπορεί να επηρεάσει έντονα την συμπεριφορά του ατόμου. Με βάση το DSM-IV,  οι συναισθηματικές διαταραχές διαιρούνται στις καταθλιπτικές διαταραχές, στις διπολικές διαταραχές και στις διαταραχές διάθεσης οφειλόμενες σε γενική ιατρική κατάσταση και στις προκαλούμενες από ουσίες. Ενοχοποιούνται  πολλοί αιτιολογικοί παράγοντες,που ομαδοποιούνται σε νευροβιολογικούς, γενετικούς και ψυχοκοινωνικούς.


Οι διπολικές διαταραχές περιλαμβάνουν την διπολική Ι διαταραχή, την διπολική ΙΙ διαταραχή, την κυκλοθυμική διαταραχή και την μην προσδιοριζόμενη αλλιώς διπολική διαταραχή. Χαρακτηρίζονται από ιστορικό μανιακών, μεικτών ή υπομανιακών επεισοδίων και συνήθως συνοδεύονται από ιστορικό μειζόνων καταθλιπτικών επεισοδίων. Η διπολική διαταραχή χαρακτηρίζεται από δυο ακραίες συναισθηματικές διαθέσεις, την κατάθλιψη και την μανία. Τα άτομα που υποφέρουν από την διαταραχή βιώνουν έντονες περιόδους μανίας που εναλλάσσονται με φάσεις έντονης και βαθειάς κατάθλιψης. 


      Τα συμπτώματα της μανίας περιλαμβάνουν συνήθως εξής:

  - Διογκωμένη αυτοεκτίμηση ή η αίσθηση μεγαλείου.
  - Έλλειψη ανάγκης για ύπνο.
  - Έντονη ομιλητικότητα από  ότι συνήθως και υποκειμενική αίσθηση ότι οι σκέψεις καλπάζουν.
  - Παρατηρειται υπερβολική εμπλοκή σε ευχάριστες δραστηριότητες που έχουν πιθανότητες οδυνηρών συνεπειών.
  - Αύξηση της οριοθετημένης δραστηριότητας ή ψυχοκινητική δραστηριότητα
  - Έξαρση, έντονη χαρά.
  - Αυξημένη ερωτική διάθεση και δραστηριότητα.
  - Ψευδαισθήσεις, παραληρηματικές ιδέες.
  - Συναισθηματική αστάθεια.
  - Μειωμένη διάθεση για ύπνο, κινητική διέγερση.
  - Εύκολη  απόσπαση προσοχής και συγκέντρωσης.
  - Ριψοκίνδυνη συμπεριφορά.
  - Έντονη διάθεση για φαγητό.
  - Απότομη μετάβαση, κατά την διάρκεια μιας  συζήτησης, από το ένα θέμα στο άλλο.

 

Το υπομανιακό επεισόδιο παρουσιάζει τα ίδια συμπτώματα με το μανιακό, η διαφορά έγκειται στην διακριτή περίοδο διάρκειας της διαταραχής και στην παθολογική ένταση της συναισθηματικής διάθεσης της μανίας.


      Η κατάθλιψη, από την άλλη μεριά εμφανίζεται ως εξής:
         - Παρατεταμένη θλίψη
         - Απαισιόδοξη/πεσιμιστική διάθεση
         - Σημαντική  απώλεια και έλλειψη ενέργειας
         - Απώλεια ενδιαφέροντος και αναζήτηση ευχαρίστησης μέσα από συνήθεις δραστηριότητες
         - Απώλεια βάρους ή απότομη αύξηση
         - Υπερυπνία ή αϋπνία  
         - Αίσθημα αναξιότητας
         - Ενοχές
         - Δυσκολία στην λήψη αποφάσεων, αναποφασιστικότητα
         - Χαμηλή αυτό-εκτίμηση
         - Έντονο άγχος, εκνευρισμός
         - Περιορισμένη δυνατότητα συγκέντρωσης
         - Αυτοκτονικοί ιδεασμοί, σκέψεις θανάτου, απόπειρες αυτοκτονίας

Η διάγνωση θα πρέπει  να διενεργείται αποκλειστικά από εξειδικευμένο γιατρό, ο οποίος θα αξιολογήσει την ένταση, την διάρκεια, την ποιότητα, την συχνότητα των συμπτωμάτων καθώς και το ιατρικό ιστορικό του ατόμου, ώστε να προσδιορίσει το είδος της διαταραχής και να διαμορφώσει ένα κατάλληλο ατομικό θεραπευτικό πλάνο (φαρμακευτική αγωγή & ψυχοθεραπευτική παρέμβαση).

 

Ψυχοθεραπεία και αντιμετώπιση

 

Ο άνθρωπος που υποφέρει από  διπολική διαταραχή,  έχει την τάση να στρεβλώνει τρέχουσες και προηγούμενες εμπειρίες ως προς την ερμηνεία τους, φτάνοντας στο σημείο να θεωρεί τον εαυτό του αποτυχημένο  και το μέλλον του απογοητευτικό και ζοφερό. Τείνει να σκέφτεται  με απόλυτο και αρνητικό τρόπο, μεγαλοποιώντας τις δυσκολίες και υπέρ- γενικεύοντας τις πεποιθήσεις και τα «πιστεύω» του. Για παράδειγμα, από μια μεμονωμένη περίπτωση απόρριψης οδηγείται στο συμπέρασμα ότι δεν είναι γενικά συμπαθής ή αποδεκτός. 


Οι σκέψεις που κάνει  για τον εαυτό του, το μέλλον και το περιβάλλον στο οποίο ζει αποτελούν τρεις  βασικές “θεωρήσεις” που  διαμορφώνουν αρνητικά  την καθημερινότητα, την συμπεριφορά  και την ψυχική  του κατάσταση (δυσλειτουργικότητα και έκπτωση της ποιότητας ζωής). Η χαμηλή αυτοεκτίμηση έχει βρεθεί σε ανάλογες ερευνητικές μελέτες καθοριστικός προ-γνωστικός παράγοντας μανιακών και καταθλιπτικών επεισοδίων και υποτροπών ενώ η ψυχοθεραπεία μπορεί να αποτελέσει ένα σημαντικό συμπλήρωμα της φαρμακευτικής αγωγής για τα άτομα με διπολική διαταραχή. Η δύναμη της θεραπευτικής συμμαχίας θεωρειται μια από τις ποιο εύστοχες τεχνικές που εξασφαλίζουν καλά και σταθερά αποτελέσματα. 

 
Η ψυχοθεραπεία πραγματεύεται κυρίως:

- Ενημέρωση του ασθενούς για την φύση, τις τεχνικές ,το θεωρητικό υπόβαθρο, το πλαίσιο συνεργασίας και την αποτελεσματικότητα της θεραπευτικής προσέγγισης
- Ψυχο -εκπαίδευση.
- Εδραίωση  θεραπευτικής σχέσης.
- Θεραπευτική συνέντευξη ( αναγνώριση  του  προσωπικού προτύπου  σκέψης του ατόμου).
- Οριοθέτηση στόχων.
- Κατάρτιση καταλόγου προβλημάτων: (χρήση ατζέντας) Λίστα που περιλαμβάνει όλες τις δυσκολίες που συναντά το άτομο στην ζωή και σε όλα τα επίπεδα. Από τις πιο σημαντικές και άμεσες μέχρι τις λιγότερο επίκαιρες και επίπονες.(αναγνωρίσιμες από τον ασθενή και μη).
- Διερεύνηση  της προβληματικής συμπεριφοράς(οι συμπεριφορές του ατόμου   θα πρέπει να αναλυθούν σύμφωνα µε τη λειτουργία τους, ως µέσα για την επίτευξη υπερκείμενων στόχων.
- Συμφωνία για θεραπευτικούς στόχους.
- Γνωσιακή αναδόμηση:  στην φάση της παρέμβασης ο θεραπευόμενος θα πρέπει να μάθει: α)Να αναγνωρίζει και να μετατρέπει τα δυσλειτουργικά γνωστικά σχήματα και την ζυμιωτική  για εκείνον συμπεριφορά. Β)Να αναγνωρίζει και να αλλάξει τις “γνωστικές κατασκευές” που προκαλούν σκέψεις και συμπεριφορές.
- Δημιουργία ημερολογίου(Γεγονός/ Κατάσταση/Συναίσθημα/ Αυτόματες σκέψεις/∆εδοµένα που υποστηρίζουν τη σκέψη του/∆εδοµένα που αντικρούουν τη σκέψη του/Εναλλακτικές σκέψεις/Συναίσθημα.
- Ανεύρεση και αναζήτηση λύσεων με βάση τις ανάγκες και τις δυνατότητες του ατόμου.

 

 Οφέλη από την θεραπεία:

- Ανακούφιση  από τον έντονο ψυχικό πόνο, έκφραση-αφήγηση της ιστορίας του /αναδιατύπωση της ιστορίας.


- Θα δουλέψει στο να μπορεί να διαχειριστεί τις απρόοπτες και καθοριστικές για εκείνον αλλαγές.


- Θα οργανώσει τις «ψυχολογικές δυσκολίες» που αντιμετωπίζει και τις δυσλειτουργικές πεποιθήσεις που προκαλούν κατάθλιψη.


- Θα κατορθώσει να ελέγξει τις ακραίες συναισθηματικές διακυμάνσεις που τον οδηγούν σε καταστροφικές επιλογές.


- Θα  έχει την δυνατότητα να αναθεωρήσει απόλυτα γνωστικά σχήματα που έχει για τον εαυτό του και το περιβάλλον(εργασιακό-οικογενειακό).


- Μέσα από την θεραπευτική διαδικασία θα ενισχύσει την αυτοεκτίμηση του και θα αξιολογήσει θετικά τα αποτελέσματα των θεραπευτικών στόχων.


- Θα έχει την δυνατότητα να παρατηρεί τις αυτόματες σκέψεις που προηγούνται των συναισθημάτων και της ανεπιθύμητης συμπεριφοράς του.


- Θα επιτύχει στο να εντοπίζει τώρα και στο μέλλον προ- γνωστικά συμπτώματα, στρεσογόνες καταστάσεις και δυσκολίες που προμηνούν  υποτροπές.


- Επίσης. η θεραπεία τον ενθαρρύνει να αποδεχτεί την διπολική διαταραχή σαν μια ψυχική ασθένεια όπως όλες  και να αποκτήσει σωστή ενημέρωση για την φύση και τα μέσα αντιμετώπισης της νόσου.


- Θα κατορθώσει να αντιμετωπίσει και να διαχειριστεί την κριτική και το κοινωνικό στίγμα.


- Να μπορεί να αποκτά την αίσθηση ότι μπορεί να διαχειρίζεται την διαταραχή , έχοντας έναν ενεργό ρόλο μέσα στην θεραπεία.


- Να οργανώνει την σκέψη , τα συναισθήματα και την συμπεριφορά του αποκτώντας  μια εξισσοροπιστική σχέση ανάμεσα στον “εσωτερικό εαυτό” και την συμπεριφορά που εκδηλώνει.


- Μέσα από την θεραπευτική σχέση θα αισθανθεί  ασφάλεια , οριοθέτηση .  Εξάλλου η θεραπευτική σχέση από μόνη της αποτελεί πρότυπο επικοινωνίας και δεξιοτήτων που θα χρησιμοποιήσει και στις σχέσεις του έξω από την θεραπεία.


- Η θεραπεία θα βοηθήσει όλη γενικά την οικογένεια να αντιμετωπίσει την ασθένεια , λαμβάνοντας συμβουλευτική στήριξη και τεχνικές ένταξης του ατόμου στην ομαλή ζωή.


- Αυτοδιαχείριση και αυτορρύθμιση της σκέψης και της συμπεριφοράς.


- Η  θεραπεία εντάσσει στο πρόγραμμά της μια συνεχή παρακολούθηση του ατόμου ορίζοντας κάποιες “αναμνηστικές” συνεδρίες που σκοπό έχουν την πρόληψη και την συνεχή θετική εξέλιξη της νόσου.

 

«Από τότε που κουράστηκα να ψάχνω, έμαθα να βρίσκω.Κι από τότε που ο άνεμος μου εναντιώθηκε, έμαθα να σαλπάρω με όλους τους ανέμους.»

Φρήντριχ Νίτσε, 1844-1900, Γερμανός φιλόσοφος

Βικτωρία Χαλκιά-Ντότσικα
Διαπροσωπική Ψυχοθεραπεύτρια - Σύμβουλος Ψυχολογίας - Εκπαιδεύτρια Σχολών Γονέων
(BS.c in Psychology-MSc Ιn clinical Psychology-University of Wales)

 

 

      Η άσχημη διάθεση αποτελεί πολλές φορές φυσιολογικό κομμάτι  της καθημερινότητας των ανθρώπων και πρόκειται για ένα δυσάρεστο συναίσθημα  το οποίο  είναι προσωρινό και εύκολα διαχωρίσιμο. Άλλοτε, εμφανίζεται σαν αποτέλεσμα κάποιου επίπονου/δύσκολου γεγονότος  ή μιας σημαντικής απώλειας στην ζωή του ατόμου. Η συνεχής και μόνιμα  “ανεβασμένη” διάθεση δεν είναι πάντα  εφικτή,καθότι δεν αποτελεί χαρακτηριστικό της ανθρώπινης φύσης. Οπότε οι διακυμάνσεις τέτοιου είδους, που  αντιμετωπίζονται με απλή συζήτηση, με περισυλλογή, ξεκούραση, την υποστήριξη προσφιλών  προσώπων και έχουν μικρή χρονική διάρκεια, δεν θεωρούνται κατάθλιψη.


      Η κατάθλιψη  είναι ένας όρος που περιγράφει ένα  μεγάλο εύρος συμπτωμάτων διαταραχών της διάθεσης, άλλοτε παρουσιάζεται αιφνίδια, ενώ αρκετά συχνά   έχει μια σταθερή και αργή εξέλιξη και αυτός είναι ένας από τους λόγους που το άτομο δύσκολα συνειδητοποιεί τις μεγάλες  διαφορές στο συναίσθημα,τις αντιλήψεις και την συμπεριφορά του. Τα συμπτώματα  διαφέρουν από άτομο  σε άτομο, καθώς και η ένταση,ο τύπος και η  σοβαρότητα  της κατάθλιψης. Διακρίνεται σε δυο βασικές κατηγορίες, τον δευτερογενή/αντιδραστικό τύπο κατάθλιψης(ήπια και μέτρια κατάθλιψη), ο οποίος είναι αποτέλεσμα κάποιου συγκεκριμένου εξωγενή παράγοντα(θάνατος αγαπημένου προσώπου, χωρισμός, απώλεια εργασίας, ασθένεια) ή  για παράδειγμα  η απάντηση σε  έντονο άγχος. Η δεύτερη κατηγορία ονομάζεται κλινική κατάθλιψη, θεωρείται βιολογικής προέλευσης και εντάσσεται στην κατηγορία ψυχοπαθολογικών διαταραχών. Η κακή διάθεση και η  έντονη ψυχική οδύνη στην περίπτωση αυτή, πηγάζει εσωτερικά από το ίδιο το άτομο(χωρίς εμφανή αιτία), το οποίο κατά την διάρκεια ενός μείζονος καταθλιπτικού επεισοδίου χάνει παντελώς την λειτουργικότητα του σε όλα τα επίπεδα και ταυτόχρονα  παρουσιάζει ψυχωτικά συμπτώματα, όπως παραισθήσεις, ψευδαισθήσεις, αυταπάτες και αυτοκαταστροφικές ενέργειες.  


      Τα συμπτώματα, για τις δυο αυτές βασικές κατηγορίες κατάθλιψης, περιλαμβάνουν κυρίως,συνεχιζόμενη κακή διάθεση, απώλεια ενδιαφέροντος και ευχαρίστησης, συναίσθημα απελπισίας και απόγνωσης, ενοχές, μείωση αισθήματος προσωπικής αξίας,   διαταραχή στον ύπνο/διατροφή, έλλειψη ενέργειας, δυσκολία συγκέντρωσης και λήψης αποφάσεων, χαμηλή ερωτική διάθεση ή απώλεια αυτής, αρνητικές σκέψεις, εκνευρισμό, κρίσεις πανικού, άγχος  αυτοκαταστροφικές ιδέες ή ενέργειες και επιβράδυνση νοητικών, ψυχοκοινωνικών και οργανικών διαδικασιών. Σε αρκετές περιπτώσεις  η κατάθλιψη παρουσιάζεται συγκαλυμμένα, όπου εκφράζεται με  συνεχείς ψυχοσωματικές ενοχλήσεις(δερματικές παθήσεις, γαστρίτιδα, σωματικοί πόνοι χωρίς παθολογική υπόσταση και πολλά ακόμα) ή ως  σύμπτωμα κάποιας ιατρικής ασθένειας, φαρμάκου  ή χρήσης ουσιών(DSM IV-TR).


      Ο  ψυχίατρός και εξειδικευμένος ψυχολόγος/θεραπευτής, θα αξιολογήσει την ένταση, την χρονική διάρκεια και  το αριθμό  των συμπτωμάτων που παρουσιάζει το άτομο σε μια δεδομένη στιγμή της ζωής του, προκειμένου να υπάρξει  μια κλινική εκτίμηση και ταξινόμηση της κατάθλιψης και της ποιότητα  της. Με βάση την αξιολόγηση των συμπτωμάτων, του ατομικού προφίλ  και του  οικογενειακού  ιστορικού του ατόμου ορίζεται το θεραπευτικό πλάνο, που σκοπό έχει την ανακούφιση από τα επίπονα συμπτώματα, την “επανατοποθέτηση” του ατόμου στις καθημερινές δραστηριότητες  καθώς  και την πρόληψη και αντιμετώπιση μελλοντικών  υποτροπών. Η ψυχική αυτή νόσος αντιμετωπίζεται  στις μέρες μας,σε ένα εξαιρετικά  ικανοποιητικό επίπεδο, είτε πρόκειται για ήπια-μέτρια  ή κλινική κατάθλιψη.

 

Αίτια

      Τα ακριβή αίτια εμφάνισης της νόσου δεν έχουν πλήρως αποσαφηνιστεί. Ωστόσο ο γενετικός παράγοντας διαδραματίζεται σημαντικό ρόλο, κυρίως στα άτομα που υποφέρουν από κλινική κατάθλιψη. Πολλές φορές  έρχεται ως αποτέλεσμα ψυχο-πιεστικών γεγονότων, ως ένδειξη ευαισθησίας σε ένα συγκεκριμένο  στρεσογόνο  γεγονός, ορμονικές διαταραχές, εφηβική περίοδο,   μετά από μια γέννα, αναπάντεχες αλλαγές, μετάβαση στην τρίτη ηλικία κ.α.


      Οι γυναίκες παρουσιάζουν περισσότερες πιθανότητες να βιώσουν κατάθλιψη συγκριτικά με τους άντρες,είτε γιατί είναι ορμονικά πιο ευάλωτες, είτε γιατί αντιδρούν πιο έντονα στην θλίψη, είτε απλώς γιατί κοινωνικά είναι πιο αποδεκτό να εκδηλώνει μια γυναίκα τις συναισθηματικές της  αδυναμίες (διάγνωση-αναγνώριση  της νόσου). Παρόλα αυτά όλοι, ανεξαρτήτου φύλου, κοινωνικού, μορφωτικού ή οικονομικού επιπέδου, ενδέχεται κάτω από ορισμένες “συνδυαστικές” συνθήκες να βιώσουν την νόσο με διαφορετικό τρόπο. Πολύχρονες έρευνες  Αμερικανικών  Πανεπιστημίων   συσχετίζουν την εκδήλωση κατάθλιψης με την κακή διατροφή, τον τρόπο ζωής  καθώς  και την έλλειψη λιπαρών οξέων στον εγκέφαλο και την συστηματική απουσία  σωματικής άσκησης.

 

Αντιμετώπιση

      Σε αρκετές περιπτώσεις το άτομο δεν αναζητά βοήθεια, μη συνειδητοποιώντας την ύπαρξη  του προβλήματος (παγιωμένα αρνητικά συναισθήματα-αμυντικοί μηχανισμοί άρνησης) ενώ κάποιοι   ταλαιπωρούνται  απίστευτα, καταβάλλοντας    υπεράνθρωπες προσπάθειες να διαχειριστούν  την κατάσταση,χωρίς την εξειδικευμένη  υποστήριξη των ειδικών. Ο γιατρός θεωρείται ο πλέον εξειδικευμένος, που θα αναγνωρίσει και θα διαγνώσει την κατάθλιψη, τον τύπο και την σοβαρότητα της  ή αντίθετα θα αποκλείσει ιατρικές καταστάσεις που μοιάζουν με αυτή και με βάση την εκτίμηση και τις ατομικές ανάγκες του ατόμου,  θα διαμορφωθεί ένα θεραπευτικό πλάνο παρέμβασης.  Αναλυτικά  τα βήματα που πρέπει να ακολουθούνται, για την έγκυρη και πιο αποτελεσματική  θεραπεία της κατάθλιψης,  θεωρούνται εν ολίγοις  τα εξής:

 

- Αναγνώριση  της συναισθηματικής δυσκολίας και  της μειωμένης λειτουργικότητας σε επαγγελματικό, κοινωνικό και διαπροσωπικό επίπεδο.
- Αναζήτηση εξειδικευμένης βοήθειας.
- Ψυχοθεραπευτική προσέγγιση (διαπροσωπική θεραπεία, γνωστική θεραπεία της συμπεριφοράς, ψυχοδυναμικό, συστημικό μοντέλο).
- Εντοπισμός  της αιτίας που προκαλεί  κατάθλιψη.
- Αποδοχή της συναισθηματικής αδυναμίας(Μία νόσος όπως όλες οι άλλες).
- Κατανόηση των χαρακτηριστικών  της ασθένειας και ψυχο-εκπαίδευση.
- Ορισμός θεραπευτικού πλάνου και στόχων.
- Αντικατάσταση αρνητικών σκέψεων,πεποιθήσεων και συμπεριφορών.
- Διερεύνηση παρελθοντικών σχέσεων με αγαπημένα πρόσωπα.
- Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων.
- Δημιουργία υποστηρικτικού δικτύου.
- Αυτογνωσία.
- Έκφραση συναισθημάτων.
- Ανάκτηση αισθήματος ελπίδας.
- Ενίσχυση αυτοεκτίμησης(βασιζόμενοι στα δυνατά σημεία του ατόμου).
- Ισορροπία μεταξύ των όσων αισθάνεται το άτομο, σκέπτεται και ενεργεί.
- Φαρμακευτική αγωγή με αντικαταθλιπτικά –αγχολυτικά  (όταν και αν κρίνεται απαραίτητο-όχι αλόγιστη χρήση).
- Συνδυαστικά, ψυχοθεραπεία & χορήγηση φαρμάκων.
- Ειδικές  ασκήσεις αναπνοών.
- Σωματική άσκηση(π.χ. μισή ώρα περπάτημα την μέρα).
- Ισορροπημένη  διατροφή.

 

      Η κατάθλιψη δημιουργεί την αίσθηση στα άτομα που υποφέρουν από αυτήν, ότι τίποτα θετικό δεν υπάρχει και πως το μέλλον διαγράφεται καταστροφικό και αδιέξοδο. Η βαθειά απογοήτευση  και η έλλειψη αισθήματος ελπίδας αποτελεί   χαρακτηριστικό στοιχείο της νόσου, οπότε  καλό είναι να επισημαίνεται,πως η δύσκολη και επίπονη αυτή κατάσταση δεν διαρκεί για πάντα. Έως το  90%  των ατόμων με κατάθλιψη ανταποκρίνονται πολύ θετικά στις θεραπείες. Η  προσπάθεια του ατόμου για ψυχολογική  “ανάκτηση”, η  θεραπευτική συμμαχία μεταξύ θεραπευτή-θεραπευόμενου και το υποστηρικτικό περιβάλλον των προσφιλών  ατόμων, αποτελούν  ισχυρούς  λόγους ώστε να γίνει  η κατάθλιψη σύμμαχος.
 

«Πνίγεσαι, όχι αν πέσεις στο ποτάμι, αλλά αν παραμείνεις βυθισμένος σε αυτό…»

Paulo Coehlo,1947

 

Βικτωρία Χαλκιά-Ντότσικα
Διαπροσωπική Ψυχοθεραπεύτρια - Σύμβουλος Ψυχολογίας - Εκπαιδεύτρια Σχολών Γονέων
(BS.c in Psychology-MSc.c Ιn clinical Psychology-University of Wales)

 

 

Δευτέρα, 15 Απρίλιος 2013 00:00

Άγχος - Βήματα Συμφιλίωσης!

      Το άγχος αποτελεί συνήθως  μια φυσιολογική διαδικασία του ανθρώπινου οργανισμού ,στην προσπάθεια του να ανταποκριθεί επιτυχώς, σε διάφορες περιβαλλοντικές  δυσκολίες, ενώ  εκφράζεται με την μορφή υπερβολικής αντίδρασης σε στρεσογόνα γεγονότα(μάχη ή φυγή). Είναι μια άμυνα, που προετοιμάζει το σώμα να αντιδράσει, απέναντι σε έναν κίνδυνο ή μια άγνωστη κατάσταση( εξωτερική απειλή, γεγονότα όπως σχολικές εξετάσεις κτλ). Σε αρκετές περιπτώσεις όμως, η συναισθηματική αυτή “απάντηση”  μπορεί να συμβεί χωρίς αντικειμενική αιτία και με συχνότητα όχι αναμενόμενη(αδιευκρίνιστος λόγος ή αιτία, ένταση για μεγάλο χρονικό διάστημα).

     Η αντίδραση άγχους θεωρείται παθολογική, όταν η καθημερινότητα του ατόμου δυσκολεύει σημαντικά, όταν οι επιθυμίες και οι στόχοι δεν μπορούν να επιτευχθούν και η κοινωνικότητα του μειώνεται δραματικά, σε σχέση με το παρελθόν. Η ανυσηχία και το υπέρμετρο άγχος υπάρχει για τις περισσότερες ημέρες, μιας περιόδου τουλάχιστον 6 μηνών. Αυτός που βιώνει ένα συνεχές άγχος,  δεν μπορεί να απολαμβάνει συναισθηματική ηρεμία, με αποτέλεσμα να αποσύρεται και να αλλάζει συνήθειες, που παλιότερα επιτυχώς  έφερνε εις πέρας.  Η συχνότητα της διαταραχής στο γενικό πληθυσμό εκτιμάται ότι είναι της τάξης του 3% έως 8%.


      Ως  αγχώδης  διαταραχή , περιγράφεται  μια δυσάρεστη και δυστονική  συναισθηματική κατάσταση, με κυρίαρχο στοιχείο  το άγχος  που δεν μπορεί να ελεγχθεί, ενώ  περιλαμβάνει αισθήματα τάσης, νευρικότητα ,ανεπιθύμητες σκέψεις, φόβο ,σε ορισμένες περιπτώσεις τρόμο και συνοδεύεται από διέγερση του νευρικού συστήματος, που εκδηλώνεται με την μορφή ψυχοσωματικών συμπτωμάτων(ταχυκαρδίες, εφίδρωση, επιτάχυνση των αναπνοών, γαστρεντερικές διαταραχές και διάταση των μυών) (κριτήρια κατά DSM-IV). Περιλαμβάνει  μια σειρά  διαταραχών, όπως κρίση πανικού, ειδική φοβία, ψυχαναγκαστική διαταραχή, κοινωνική φοβία και άλλες. Τα συμπτώματα διαφοροποιούνται, για κάθε μια από τις διαταραχές  και ποικίλουν από άτομο σε άτομο. Γι’ αυτό η λήψη ιστορικού και η κλινική εκτίμηση του ειδικού ιατρού και ψυχολόγου / ψυχοθεραπευτή, κρίνεται απαραίτητη για την διαμόρφωση μιας κλινικής αξιολόγησης (πχ δευτεροπαθής συμπτωματολογία κα).

Αντιμετώπιση

      Οι αγχώδεις διαταραχές προκαλούν μεγάλο αίσθημα δυσφορίας στο άτομο που υποφέρει από αυτήν. Στις  μέρες μας αντιμετωπίζεται πλήρως και με πολύ θετικά αποτελέσματα. Η έγκαιρη διάγνωση των συμπτωμάτων ενισχύει την προσπάθεια εντοπισμού του προβλήματος σε πρώιμα στάδια και βοηθά στην αποδοτικότητα των θεραπευτικών σχημάτων που καθορίζονται από τον γιατρό και εξειδικευμένο ψυχοθεραπευτή.


      Η  φαρμακευτική αγωγή(αγχολυτικής θεραπείας) κρίνεται απαραίτητη σε ορισμένες περιπτώσεις, ενώ η ψυχοθεραπευτική παρέμβαση προσφέρει μόνιμες  και ορατές αλλαγές, καθώς και ψύχο-εκπαίδευση  που βοηθά το άτομο να μάθει την φύση και τα χαρακτηριστικά της διαταραχής και να μπορεί να την διαχειρίζεται και κατά συνέπεια να την “ελέγχει”.  Πολλές θεραπευτικές προσεγγίσεις έχουν αναπτυχθεί με σκοπό την διαχείριση και θεραπεία του άγχους, την ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων, την δημιουργία  θεραπευτικής συμμαχίας και υποστήριξης και γενικότερα την αυτογνωσία και την προσωπική ανάπτυξη του ατόμου (οριοθέτηση προσδοκιών, ενίσχυση αυτοεκτίμησης, δημιουργία αισθήματος αισιοδοξίας και αξιοποίηση των ήδη υπαρχόντων δυνάμεων). Το άτομο μέσα στην θεραπεία αυξάνει το εύρος των επιλογών και συνειδητοποιεί τα βαθύτερα αίτια που τον οδήγησαν σε άγχος και ανεπιθύμητες πεποιθήσεις και συμπεριφορές. Η κατανόηση της σχέσης ανάμεσα στον τρόπο που κανείς  σκέφτεται, αισθάνεται  και  συμπεριφέρεσαι αποτελεί το αντικείμενο των κατάλληλων ψυχο-θεραπευτικών τεχνικών του θεραπευτή, που αποτελεί για τον θεραπευμένο το ασφαλές πλαίσιο  για καθοριστικές “εξερευνήσεις”.


     Άλλες συμπληρωματικές και “εναλλακτικές μορφές θεραπείας”  που θεωρούνται  βοηθητικές, είναι η  συχνή σωματική άσκηση, οι τεχνικές  ειδικών αναπνοών, το γέλιο, η περισυλλογή, η συζήτηση, η οργάνωση και το σεξ. Αντίθετα, οι αλλαγές προκαλούν μεγαλύτερο άγχος καθώς και το  να θέτει κανείς μεγάλους και δύσκολους στόχους, δεν ενδείκνυται.

     Οποιοδήποτε ψυχο-πιεστικό γεγονός, θα μπορούσε  να οδηγήσει σε “κρίση”. Η ψυχολογική υποστήριξη διευκολύνει την επιστροφή του ατόμου σε ένα ικανοποιητικό επίπεδο λειτουργικότητας και παράλληλα βοηθά το άτομο να “ανασυγκροτηθεί” με βάση τις πραγματικές του ανάγκες.

 

«Oι άνθρωποι ταράζονται όχι από αυτά που συμβαίνουν αλλά από την άποψή τους για αυτά που συμβαίνουν»

Επίκτητος, 50 μ.Χ.-120 μ.Χ,Φιλόσοφος

 

Βικτωρία Χαλκιά-Ντότσικα
Διαπροσωπική Ψυχοθεραπεύτρια - Σύμβουλος Ψυχολογίας - Εκπαιδεύτρια Σχολών Γονέων
(BS.c in Psychology-MSc.c Ιn clinical Psychology-University of Wales)

 

 

<< Έναρξη < Προηγούμενο 1 2 3 4 Επόμενο > Τέλος >>
Σελίδα 2 από 4